Newyddion S4C

Cyfergyd yn gyfrifol am ddementia cynnar cyn-chwaraewr rygbi

Cyfergyd yn gyfrifol am ddementia cynnar cyn-chwaraewr rygbi

ITV Cymru 21/04/2022

Mae’r cyn-chwaraewr rygbi, Peter Jones yn cael ei gofio fel dyn poblogaidd oherwydd ei amser fel blaenasgellwr ffyrnig, ac am ei waith fel saer coed lleol yn Llandeilo.

Ond pan ddechreuodd y cyn-chwaraewr Castell-nedd a Llanelli wynebu anhawsterau a dryswch wrth wneud tasgau bob dydd, roedd ei deulu’n gwybod bod rhywbeth o’i le.

“Roedd yn cael trafferth yn gwneud rhai swyddi. Ac roedd hynny’n anarferol iawn iddo, oherwydd dyna oedd ei broffesiwn,” meddai ei fab, Lloyd Jones.

Ar ôl dechrau dangos symptomau yn ei 50au hwyr, cafodd Mr Jones ddiagnosis o ddementia yn 60 mlwydd oed.

“Newidiodd ei bersonoliaeth yn llwyr”, meddai Lloyd.

“Roeddem ni fel ffrindiau gorau a byddem yn siarad am oriau ar ôl dod yn ôl o’r dafarn wrth fwrdd y gegin tan ddau y bore weithiau.”

“Diflannodd hyn dros amser. Mae'n drist iawn.”

Ar ôl darllen am chwaraewyr rygbi eraill oedd wedi datblygu problemau niwrolegol ar ôl ymddeol, dechreuodd teulu Peter Jones feddwl tybed a oedd y gêm wedi cyfrannu at ei broblemau niwrolegol.

Yn dilyn cais am ail bost-mortem yn dilyn marwolaeth Mr Jones, fe ddaeth arbenigwr mewn anafiadau i'r pen mewn chwaraeon - o hyd i arwyddion o CTE, neu Enseffalopathi Trawmatig Cronig, yn ymennydd Peter Jones.

Mae’n gyflwr sy’n gysylltiedig ag ergydion cyson i’r pen, neu is-gyfergydion, a geir yn aml mewn chwaraeon. 

Image
Peter Jones
Roedd Peter Jones yn gymeriad adnabyddus yn ardal Llandeilo ac yn chwaraewr rygbi brwd.

'Ar lawr gwlad'

Y llynedd datgelwyd bod mwy na 100 o gyn-chwaraewyr rygbi, gan gynnwys cyn-chwaraewr rheng ôl Cymru Alix Popham, yn cymryd camau cyfreithiol yn erbyn cyrff llywodraethu rygbi, gan gynnwys Undeb Rygbi Cymru, am fethu â’u hamddiffyn rhag effeithiau cyfergyd cyson.

Mae Progressive Rugby, grŵp ymgyrchol sy'n pryderu ac ymchwilio i anafiadau i'r pen, yn galw am nifer o newidiadau i’r gêm, gan gynnwys estyniad o’r “protocolau dychwelyd i chwarae”, sydd ar hyn o bryd yn caniatáu i chwaraewyr sydd wedi dioddef cyfergyd i ddychwelyd ar ôl isafswm o chwe niwrnod.

“Os ydych chi’n edrych ar y gêm ar lawr gwlad, y cyfnod adfer yw 19 diwrnod”, meddai’r Athro Bill Ribbans, ymgynghorydd trawma ac arbenigwr mewn meddygaeth chwaraeon, sy’n gweithio gyda Progressive Rugby.

“Ac os ydych chi mewn gêm ysgol, mae’n 23 diwrnod. Ac rydym ni’n teimlo, er bod gan y gêm elitaidd fynediad at glinigwyr mwy profiadol yn ôl pob tebyg, mae’r anaf i’r ymennydd yr un peth.”

“A gallech chi ddadlau mewn rygbi elitaidd, lle mae’r effeithiau hyd yn oed yn waeth, pam ddylech chi gael llai o amser i ddychwelyd nag y byddech chi ar lawr gwlad ar gyfer gêm ysgol?”

'Reit lwcus'

Mae Lloyd Jones, a fu unwaith yn chwaraewr ei hun, yn dweud ei fod yn falch iddo adael y gêm yn ei 20au cynnar. 

“Rwy’n teimlo’n reit lwcus, oherwydd roeddwn i hefyd yn ergydiwr mawr ac yn daclwr corfforol iawn, ac rwy’n teimlo y gallwn fod wedi bod yn debyg i fy nhad pe bawn wedi cario ymlaen," meddai.

“Rwy’n gobeithio y bydd rhai newidiadau yn dod yn fuan.

“Os dyw’r rheolau ddim yn newid o’r top, dyw e ddim mynd i newid yn y clybiau ac i’r plant sy’n gwylio.

"Does neb eisiau cael dementia pan maen nhw’n 40, 50, 60 oed, dyw hwnna ddim yn fywyd i neb.”

Mae Lloyd Jones yn dweud nad yw eisiau gweld agwedd gorfforol y gêm yn lleihau, ond mae eisiau gweld newidiadau i wneud y gêm yn fwy diogel, fel y gall y rhai sy'n chwarae  fwynhau bywydau iachach pan fyddant yn ymddeol o’r gêm.

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website.