Cymdeithas wedi ‘syrffedu’ ar yr anghytuno politicaidd dros adfer hen dwnnel rheilffordd

NS4C 09/01/2022

Mae cymdeithas sy’n ymgyrchu i adfer hen dwnnel rheilffordd yn ne Cymru yn dweud eu bod nhw wedi “syrffedu” ar yr oedi gan lywodraeth Cymru a San Steffan dros berchnogaeth y twnnel.

Ar hyn o bryd llywodraeth San Steffan sydd yn berchen ar y twnnel dwy filltir o hyd rhwng Blaengwynfi yng Nghwm Afan a Blaencwm ger Treorci yn y Rhondda. 

Mae Llywodraeth y DU wedi cynnig £60,000 tuag at gost y prosiect. 

Ond mae yna anghytuno gyda Llywodraeth Cymru am faint o arian sydd angen i wireddu’r cynllun. 

Yn ôl Tony Moon o Gymdeithas Twnnel Rhondda, mae angen gwneud penderfyniad yn fuan er mwyn i’r prosiect allu helpu economi’r ardal.

“Mae’r gymdeithas wedi syrffedi ar yr holl esgusodion am beidio a chario ymlaen gyda’r prosiect," meddai. 

"Bydd y cynllun yn rhoi hwb aruthrol i ardal ddifreintiedig ac yn denu ymwelwyr, swyddi, diwydiant a buddsoddiad yn ogystal â chyfleoedd i wella ansawdd bywyd."

"Nid yn unig bydd y twnnel yn cysylltu cymoedd Afan a Rhondda, ond hon fydda dwnnel gerdded a beicio hiraf yn Ewrop a’r ail hiraf yn y byd."

Atyniad rhyngwladol

Cafodd Cymdeithas Twnnel Rhondda ei ffurfio yn 2014 er mwyn ymgyrchu dros ail-agor y twnnel er lles y gymuned leol. 

Mae peirianwyr wedi amcangyfrif bydd angen ychydig dros £13 miliwn i wireddu'r prosiect a bydd yr holl waith yn cymryd tua 18 mis i gwblhau. 

“Nid yn unig bydd y twnnel yn cysylltu cymoedd Afan a Rhondda, ond hon fydd y twnnel gerdded a beicio hiraf yn Ewrop a’r ail hiraf yn y byd," meddai Mr Moon, sydd yn rheolwr y prosiect.

"Bydd yn cymryd awr i gerdded o un pen i’r llall felly bydd rhaid cael pethe o fewn y twnnel i ddiddori pobl naill ai sy’n cerdded neu ar gefn beic."

"Mae’r Llyfrgell Genedlaethol wedi dangos diddordeb yn y prosiect ac rydym yn awyddus i gael syniadau gan blant dros Gymru am yr hyn gallwn ni wneud yno.  Mae'r prosiect hwn i Gymru gyfan nid jest ein hardal leol ni."

Mae 'r aelod seneddol dros y Rhondda, Chris Bryant, wedi pwyso ar lywodraeth San Steffan i gefnogi'r cynllun. 

Yn ôl y Cynghorydd Geraint Davies o gyngor Rhondda Cynon Taf, bydd economi'r ardal eang yn elwa. 

"Y maen dramgwydd yw faint o arian sydd angen i drosglwyddo'r prosiect," dywedodd. 

"Rwy’n cefnogi’r prosiect achos bydd yn ffantastig i’r ardal.  Mae’r tirlun rownd fan hyn yn wych ac yn denu pobl i’r ardal.  

"Bydd cysylltu gyda Chwm Afan gyda’r seiclo sy fanna yn elwa pawb gyda mwy o bobl yn dod i’r ardal.  Bydd yn wych am dwristiaid ac yn hwb mawr i’r economi leol."

Golau ar ddiwedd y twnnel

Ychwanegodd Mr Moon bod rhaid i lywodraethau'r DU a Chymru gydweithio os mae yna unrhyw obaith o gwblhau'r cynllun.

“Hyd nes bydd popeth wedi’i gytuno bydd y sefyllfa ddim yn newid," meddai. 

"Ond rwy’n credu bod pethe yn symud i’r cyfeiriad cywir.  Mae hefyd yn dibynnu ar faint mae Covid wedi amharu ar waith y llywodraeth.  Er hynny ry ni’n dal i weld golau ar ddiwedd y twnnel."

"Yn y cyfamser rydym wedi derbyn grant o £100,000 gan yr Heritage Railway Trust er mwyn agor un pen y twnnel ger Blaengwynfi. 

"Ry ni’n trafod gyda chwmni twneli er mwyn rhoi rhyw fath o fomentwm i’r prosiect.  Rydym yn trafod gyda chyngor Castell-nedd Port Talbot am hyn hefyd.  Bydd hyn yn galluogi ni i gyrraedd at y twnnel ac mae’n rhywbeth gallwn ni wneud heb gymorth gan unrhyw lywodraeth."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru; “Rydym yn hollol gefnogol i’r prosiect ac angen ei weld yn llwyddo mewn partneriaeth ac yn gweithio gyda rhanddeiliaid allweddol gan gynnwys Cymdeithas Twnnel Rhondda a chynghorau Castell-nedd Port Talbot a Rhondda Cynon Taf i ddod o hyd i ffordd ymlaen sy’n gynhaliol.”

Nid yw Llywodraeth y DU wedi ymateb i gais Newyddion S4C am ymateb.