‘Roedd fy nhad-cu yn ysbïwr...a’i enw oedd Bond. James Bond’

NS4C 26/09/2021

Mae dyn o Lanelli wedi galw am gydnabyddiaeth i ysbiwyr yr Ail Ryfel Byd, rai blynyddoedd wedi iddo ddarganfod fod ei dad-cu, James Bond, yn ysbïwr.

Mae Stephen Jenkins, 55, wedi bod yn ceisio dysgu mwy am hanes ei dad-cu, ers i ddogfennau gael eu rhyddhau i’r cyhoedd yn 2014.

Tan hynny, roeddent yn gyfrinachol dan y Ddeddf Gwasanaeth Cyfrinachol.

Yn ôl Mr Jenkins, mae llawer o ddogfennau yn parhau i fod wedi eu cadw’n gyfrinachol dan y ddeddf ac nid yw’n disgwyl iddynt i gael eu rhyddhau tan 2030.

Dywedodd Mr Jenkins wrth Newyddion S4C: “Os oedd fy nhad-cu byth yn mynd i unrhyw le ac roedd yn rhaid iddo arwyddo, roedd yn arwyddo James Bond”.

Ar hyd y blynyddoedd, mae nifer wedi dyfalu beth oedd gwraidd y cymeriad llenyddol James Bond, gyda Ian Fleming, yr awdur tu ôl i’r cymeriad yn dweud fod yr enw wedi ei ysbrydoli gan arbenigwr Americanaidd ar adar Caribïaidd.

Ond roedd Fleming ei hun yn swyddog cudd-ymchwil yn y llynges cyn iddo ddod yn awdur byd-enwog, ac mae Mr Jenkins a’i deulu yn ymwybodol fod y ddau wedi gweithio yn agos ar un adeg.

“Dal yn aros am wybodaeth o Loegr a’r Alban achos fe wnaethon nhw [Mr Bond a Mr Fleming] gysylltu ar un adeg felly rydym yn dal i ddarganfod y wybodaeth”, dywedodd Mr Jenkins.

Image
S4C
Roedd carreg fedd wreiddiol tad-cu Mr Jenkins yn nodi Charles James Bond, yn hytrach na’i enw genedigol James Charles Bond.

 

‘Wedi colli allan’

Yn 2019, penderfynodd Mr Jenkins a’r teulu addasu carreg fedd ei dad-cu i gydnabod ei gyfraniad i’r ymdrech yn ystod y rhyfel.

Dywedodd: “Pan ges i garreg fedd fy nhad-cu wedi ei newid, fe roddais ei enw genedigol ac fel teulu fe eisteddom i lawr. Dwedais i: ‘Roedd e’n ysbïwr, ei enw oedd James Bond’.  Dwedais i: ‘rhowch mewn cromfachau 007 arno’ ac fe gytunon nhw ar gyfer yr ochr ddoniol”.

Ond, mae Mr Jenkins yn teimlo fod cyfyngiadau’r Ddeddf Gwasanaeth Cyfrinachol wedi cael effaith sylweddol ar ei deulu.

“Rydym wedi colli allan eto, mae hynny’n wir am bawb. Ond rydym ni yn gwybod ei fod yn ysbïwr. Ac nid oedd byth yn siarad amdano a pan adawodd e, byddai’n derbyn galwad ffôn a phacio bag.

“Byddai fy mam-gu yn dweud ‘Ble wyt ti’n mynd?’. ‘Ar fy ngwyliau’ meddai, a byddai hi ddim yn ei weld am fisoedd ar fisoedd, wedi’r rhyfel. Ac fe ddigwyddodd hyn am ryw bum mlynedd yn dilyn, neu chwe blynedd hyd yn oed.

“Roedd fy mam-gu yn gwybod rhywbeth yn amlwg ond dywedodd hi byth wrthon ni”.

 

Image
S4C
Bu James Bond yn gwasanaethu fel dyn lolipop yn ardal Casllwchwr wedi iddo ymddeol.

‘The Bond girls’

Wedi iddo ymddeol, fe ddaeth Mr Bond yn ôl i Gymru gan ddechrau ar swydd newydd fel dyn lolipop.

“Daeth e adre ar ei ddyddiau olaf [yn gwasanaethu], daeth adref gyda pharasiwt sidan. 

“Ac fe greodd fy mam-gu ffrogiau ar gyfer y merched o’r parasiwt sidan ac fe ddaeth fy nhad-cu adref y diwrnod hwnna gyda bwnshyn o fananas hefyd, nad oedd i’w gweld yn unman yn y DU o gwbl.

“Roedd gan fy nhad-cu bedair merch a pan aethant allan, roedd pobl yn eu hadnabod fel ‘the Bond girls’”, ychwanegodd.

Image
S4C
Mae Mr Jenkins yn gobeithio y bydd yn medru codi ymwybyddiaeth o waith caled ei dad-cu a’i gyd-weithwyr yn ystod y rhyfel.

Mae Mr Jenkins yn gobeithio y bydd yn medru codi ymwybyddiaeth o waith caled ei dad-cu a’i gyd-weithwyr nad oedd wedi derbyn cydnabyddiaeth ar y pryd oherwydd cyfrinachedd eu gwaith.

Dywedodd: “Rwyf wedi trio gweiddi o’r to a cheisio egluro beth wnaeth y dynion a menywod hyn.

“Roeddwn yn meddwl y byddem yn cael pobl i gydnabod oherwydd mai James Bond oedd enw fy nhad-cu. 

“Dwi’n teimlo fel fy mod yn cael fy llyncu gan gymdeithas oherwydd nad yw pobl yn gweld y ffeithiau, maen nhw ond yn gweld y ffuglen.

“Ond James Bond oedd e, fedrai ddim cymryd hynny oddi wrtho”.