Newyddion S4C

Angen datganoli Ystâd y Goron medd Liz Saville Roberts

Liz Saville Roberts

Dylai Llywodraeth Cymru gael rheolaeth dros eiddo’r Goron, er mwyn ysgogi ffyniant, meddai arweinydd Plaid Cymru yn San Steffan.

Dywedodd Liz Saville Roberts y gallai datganoli rheolaeth dros eiddo Ystâd y Goron yng Nghymru helpu i roi diwedd ar ddiwylliant o 'ymbilio', a rhoi mwy o lais i Gymru dros benderfyniadau ariannol.

Awgrymodd hefyd y byddai rheolaeth o'r fath yn gallu cael ei defnyddio i ddarparu gwell sicrwydd ym maes ynni, a lleddfu costau byw cynyddol yng Nghymru.

Dywedodd Ms Saville Roberts ei fod yn amser “priodol” i drafod datganoli’r ystâd, gyda'r Brenin Charles newydd gael ei goroni ddydd Sadwrn.

Mae Ystâd y Goron yn gwmni annibynnol a oedd yn berchen i’r Frenhines yn ystod ei theyrnasiad. Mae'r cyllid o’i bortffolio eiddo yn werth £16 biliwn ac yn llifo’n uniongyrchol i’r Trysorlys yn Llundain.

Mae’r Grant Sofran, sy’n talu am ddyletswyddau swyddogol y Brenin fel pennaeth y wladwriaeth, ar hyn o bryd wedi’i osod ar 25% o elw blynyddol Ystad y Goron, gan gynnwys codiad o 10% i dalu am adnewyddu Palas Buckingham.

Gwario ar Gymru

Cafodd taliadau’r ystâd i'r Alban ei ddatganoli yn 2016, ac mae ei refeniw bellach yn mynd i Lywodraeth yr Alban.

Dywedodd Saville Roberts y byddai trefniant tebyg i'r Alban yn rhoi llais uniongyrchol i Gymru ar sut y byddai elw ffermydd gwynt newydd oddi ar arfordir Cymru yn cael ei wario.

“Dylai Ystâd y Goron gael ei datganoli i Gymru oherwydd bod cymaint o botensial bellach, yn enwedig gyda gwynt ar y môr fel ein bod ni, yng Nghymru, yn gallu gwneud yn siŵr nad ymarfer arall i dynnu sylw yn unig yw hwn,” meddai.

Pe bai'r elw yn nwylo Llywodraeth Cymru, awgrymodd yr AS dros etholaeth Dwyfor Meirionnydd y gallai gael ei ddefnyddio i roi gwell sicrwydd ym maes ynni a chostau gwresogi i gartrefi Cymru.

“Un beirniadaeth fawr y mae unrhyw wleidydd Cymreig ar y chwith yn ei wynebu yw ein bod ni bob tro yn gofyn am fwy o arian, ein bod yn gofyn am ddiwygio Fformiwla Barnett," meddai.

“Dwi efo diddordeb mawr yn y mecanweithiau y gallwn cyflwyno i Gymru a fyddai’n caniatáu i ni adeiladu ein heconomi ein hunain yn fwy effeithiol, ac nid i fod yn atodiad.”

'Chwarae rhan'

Wrth siarad cyn penwythnos y coroni, dywedodd Saville Roberts: “Gyda'r argyfwng costau byw a phobl yn cymharu hynny â'r gwariant cyhoeddus enfawr ar y coroni - mae’n gwneud i bobl feddwl ymhle mae'r blaenoriaethau.

“Bydd yna bobl ar ddiwrnod y coroni a fydd yn cael diwrnod bendigedig, byddan nhw'n edrych ymlaen ato, byddan nhw'n ei fwynhau ac rydw i wir yn gobeithio y byddan nhw'n gwneud hynny. Dymunaf y gorau iddynt am hynny.”

Ychwanegodd: “Rydw i eisiau chwarae fy rhan i adeiladu Cymru fel cenedl lle rydyn ni’n sefyll ar ein dwy droed ein hunain, lle rydyn ni’n hyderus o symud i’r dyfodol, lle nad ydyn ni’n gorfod rhoi’r begging bowl allan.

“Dw i’n meddwl bod datganoli Ystâd y Goron, yn teimlo’n deg."

Tra'n Ysgrifennydd Cymru, dywedodd Simon Hart wrth Dŷ’r Cyffredin “nad oedd unrhyw awydd cyhoeddus o gwbl yng Nghymru i ddatganoli Ystâd y Goron”.

Ar y pryd, awgrymodd yr AS Ceidwadol, sydd bellach yn brif chwip y Ceidwadwyr, y byddai datganoli’r ystâd yn “darnio’r farchnad ac yn gohirio datblygiad pellach prosiectau allweddol” yn y sector ynni gwynt ar y môr."

Dywedodd llefarydd ar ran Ystâd y Goron: “Mae Ystâd y Goron yn gweithio’n agos gyda Llywodraeth Cymru a Chyfoeth Naturiol Cymru i reoli tir a gwely’r môr yn gynaliadwy dros yr hir dymor, ac i ddod â buddion economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol ehangach i Gymru.”

Newyddion diweddaraf

Mae'r wefan hon yn defnyddio cwcis i sicrhau eich bod chi'n cael y profiad gorau ar ein gwefan.