Trawsnewid yr Hen Goleg yn Aberystwyth i 'ganolfan ddiwylliannol a chreadigol'

Trawsnewid yr Hen Goleg yn Aberystwyth i 'ganolfan ddiwylliannol a chreadigol'

Newyddion S4C 14/01/2022

Mae contractwyr wedi’u penodi i drawsnewid yr Hen Goleg yn Aberystwyth yn ‘ganolfan ddiwylliannol a chreadigol’ i Gymru.

Bydd Andrew Scott Ltd – cwmni o Bort Talbot – yn dechrau gweithio ar yr adeilad rhestredig Gradd 1 yn y dyfodol agos gyda’r nod o gwblhau’r gwaith yn ystod haf 2024.

Bydd y prosiect £36m yn trawsnewid yr adeilad lle cafodd Prifysgol Cymru ei sefydlu - bydd yr Hen Goleg 'newydd' yn cynnwys ystafell ddigwyddiadau ar y to a 31 o ystafelloedd gwesty pedair seren.

Image
Hen Goleg
Bydd y proseict gwerth £36m yn trawnewid yr adeilad 

Dywedodd Is-ganghellor Prifysgol Aberystwyth, yr Athro Elizabeth Treasure: “Mae heddiw’n garreg filltir hynod arwyddocaol wrth i ni wireddu ein cynlluniau uchelgeisiol i ddod â bywyd newydd i’r adeilad eiconig hwn a sefydlu canolfan ddiwylliannol a chreadigol o bwys i Gymru.

“Mae hwn yn brosiect hynod bwysig i Aberystwyth – i’r Brifysgol a’r dref, yn economaidd, yn gymdeithasol ac yn ddiwylliannol."

"Mae’r weledigaeth wedi’i chefnogi gan ein partneriaid a chyn-fyfyrwyr sydd wedi addo cyllid sylweddol i’w cefnogi. Bydd ein gwaith codi arian nawr yn cychwyn ar gyfnod newydd, sydd mor bwysig ag erioed, fel rhan o’r hyn a fydd yn fuan iawn yn brosiect adeiladu byw, ac a fydd yn adfywio ein Hen Goleg hanesyddol.”

Un o adeiladau diwylliannol "pwysicaf Cymru"

Bydd y datblygiad yn darparu mannau ar gyfer gweithgareddau a digwyddiadau ar draws saith llawr a 143 o ystafelloedd, gan gynnwys 10 ystafell gyda chapasiti yn amrywio o 60 i 200 o bobl, a disgwylir iddo ddenu 200,000 o ymwelwyr yn flynyddol.

Cost y prosiect yw £36m ac mae cefnogaeth ariannol sylweddol wedi’i rhoi gan Gronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol, ynghyd ag arian gan Lywodraeth Cymru, Cronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop a nifer o sefydliadau ac ymddiriedolaethau eraill.

Image
Hen goleg
Cafodd yr Hen Goleg ei adeiladu fel gwesty yn yr 1860au

Codwyd dros £1.2m mewn rhoddion gan grwpiau ac unigolion, llawer ohonynt yn gyn-fyfyrwyr.

Serch hynny, mae’r brifysgol yn cadw Apêl yr Hen Goleg ar agor tan ddiwedd y gwaith adeiladu er mwyn codi mwy o arian fydd yn sicrhau’r profiad gorau posib i bobl sy’n ymweld â’r Hen Goleg a’i atyniadau newydd.

Cafodd yr Hen Goleg ei adeiladu yn y 1860au a gwerthwyd yr adeilad am £10,000 yn 1867 i bwyllgor a sefydlodd gartref cyntaf i Brifysgol Cymru yno.

Ar ôl gwaith adeiladu ychwanegol, agorodd y brifysgol ei drysau 150 o flynyddoedd yn ôl ym 1872 gyda thri aelod o staff addysgu a 26 o fyfyrwyr.

Am ddegawdau bu’r adeilad yn gartref i nifer o adrannau academaidd lle cynhaliwyd darlithoedd a seminarau, a gallai myfyrwyr weithio yn llyfrgell yr Hen Goleg. 

Dywedodd Mark Bowen, Rheolwr Gyfarwyddwr Andrew Scott Cyf: “Rydym yn eithriadol o falch o fod yn ymgymryd â’r gwaith hanesyddol hwn o adfer yr Hen Goleg mewn partneriaeth â Phrifysgol Aberystwyth.

"Yr Hen Goleg yw cartref gwreiddiol y Brifysgol ac un o adeiladau diwylliannol pwysicaf Cymru ac rydym yn ymroddedig i sicrhau parhad yr etifeddiaeth wrth i ni ddod â bywyd newydd i’r adeilad.”

Mewn digwyddiad y tu allan i’r Hen Goleg ddydd Gwener,  trosglwyddwyd allwedd wedi’i wneud o dderw Cymreig gan Brifysgol Aberystwyth i’r contractwyr, fel symbol o drosglwyddo cyfrifoldeb am yr adeilad er mwyn i’r gwaith ddechrau.

Image
Hen Goleg

Mae pen yr allwedd wedi’i gerfio ag arfbais y brifysgol tra bod y rhiciau ar lafn yr allwedd yn dangos amlinelliad o do’r Hen Goleg.

Bydd yr allwedd yn cael ei dychwelyd i'r brifysgol pan fydd y gwaith adeiladu wedi'i gwblhau.