Fe fydd cwest i farwolaeth Aled Glynne Davies yn cael ei ailgynnal ddydd Iau, wedi i’w weddw ennill yr hawl i wneud hynny er mwyn sicrhau fod y teulu yn derbyn tystysgrif marwolaeth ddwyieithog.

Bu farw Aled Glynne Davies, a oedd yn 65 oed ac yn gyn-olygydd ar BBC Radio Cymru, ar ôl mynd ar goll Nos Galan 2022. 

Cafwyd hyd i’w gorff ger Canolfan Hwylio Bae Caerdydd ar 4 Ionawr 2023.

Yn dilyn y cwest gwreiddiol ym mis Tachwedd 2024, daeth y crwner i’r casgliad iddo farw drwy ddamwain ar ôl syrthio i Afon Taf wrth geisio pasio dŵr, ac iddo foddi.

Ers hynny, mae ei weddw, Afryl Davies, wedi bod yn ymgyrchu i sicrhau bod tystysgrif marwolaeth ei gŵr ar gael yn ddwyieithog, gan ddweud bod hynny’n adlewyrchu’r rhan ganolog oedd y Gymraeg yn ei fywyd.

Bydd y cwest yn cael ei ail-glywed gan y crwner dwyieithog Kate Robertson yn Llys y Crwner Pontypridd ddydd Iau.

Dywedodd Ms Davies ei bod wedi gorfod aros am fisoedd am dystysgrif marwolaeth ei gŵr, cyn darganfod mai fersiwn Saesneg yn unig oedd ar gael.

Ychwanegodd ei bod wedi cysylltu â’r Swyddfa Gofrestru leol i ofyn am dystysgrif ddwyieithog, ond cafodd wybod nad oedd cais o’r fath yn gallu cael ei wireddu.

Yn ôl Ms Davies, dywedwyd wrthi dro ar ôl tro nad oedd "camgymeriad gweinyddol" wedi digwydd, ac ychwanegodd ei bod yn credu bod y sefyllfa’n tanlinellu’r diffyg cydnabyddiaeth a roddir i’r Gymraeg mewn rhai prosesau swyddogol.

Gan fod angen cofrestru’r farwolaeth yn dilyn cwest, dim ond tystysgrif Saesneg a gyhoeddwyd oherwydd nad oedd y cofrestrydd a fu’n delio â’r achos yn gallu siarad Cymraeg.

Mae Ms Davies yn dadlau bod y drefn bresennol yn annheg, gan fod modd i deuluoedd sy’n cofrestru marwolaeth heb gwest dderbyn tystysgrif ddwyieithog, ond nad yw’r un hawl ar gael pan fo cwest yn rhan o’r broses.

Mae’r achos wedi derbyn sylw yn Nhŷ’r Cyffredin, ac mae disgwyl i’r pwnc barhau i gael ei drafod yn nhymor newydd y Senedd ym mis Medi.