Mae Dirprwy Weinidog Trafnidiaeth Cymru wedi disgrifio'r cyllid a gyhoeddwyd ar gyfer rheilffyrdd Cymru yng Nghyllideb Llywodraeth y DU ddydd Mercher fel "sarhad ar bobl Cymru".

Dywedodd Mark Hooper fod y £30 miliwn a gyhoeddwyd ar gyfer datblygu gorsaf reilffordd newydd Parcffordd Caerdydd yn gyfran fechan iawn o'r arian sydd ei angen i wella'r rhwydwaith rheilffyrdd.

Roedd Llywodraeth Cymru wedi galw am fuddsoddiad o £1 biliwn yn y gyllideb, fel rhan o ymrwymiad ehangach Llywodraeth y DU i gefnogi cynlluniau rheilffyrdd gwerth £14 biliwn yng Nghymru.

Ond yn ôl Llywodraeth Cymru, dim ond 3% o'r swm yr oedd wedi gofyn amdano gafodd ei gyhoeddi ddydd Mercher.

Mae Llywodraeth y DU wedi amddiffyn ei buddsoddiad, gan ddweud bod pecyn cyllid o £445 miliwn wedi'i gyhoeddi eisoes i fynd i'r afael â blynyddoedd o danfuddsoddi yn rheilffyrdd Cymru.

'Sarhad'

Mewn datganiad ddydd Iau, dywedodd Mark Hooper fod y cyhoeddiad yn gyfle sydd wedi ei golli i wella trafnidiaeth gyhoeddus a'r economi.

"Mae'r ffigur hwn yn sarhad ar bobl Cymru," meddai.

"Mae'n golygu y bydd mwy o bobl yng Nghymru yn cael trafferth cyrraedd apwyntiadau ysbyty, yn cymryd mwy o amser i gyrraedd y gwaith neu i weld eu teuluoedd.

"Mae'n gyfle a gollwyd i sicrhau twf economaidd a mynd i'r afael â newid hinsawdd."

Ychwanegodd fod methiant Llywodraeth y DU, yn ei farn ef, i fuddsoddi'n ddigonol yn y rhwydwaith yn dangos yr angen i ddatganoli cyfrifoldeb dros reilffyrdd Cymru.

"Mae angen i ni weld eu geiriau cynnes yn troi'n arian go iawn," meddai.

Dywedodd hefyd nad oedd yn gywir awgrymu nad oedd y cynlluniau ar gyfer gorsafoedd newydd yn barod i fynd rhagddynt.

"Mae Trafnidiaeth Cymru yn barod i ddechrau ar y gwaith. Y cyfan sydd ei angen arnom yw i Lywodraeth y DU gyflawni ei hymrwymiad."

Dywedodd iddo godi'r mater mewn cyfarfod â gweinidog rheilffyrdd Llywodraeth y DU ddydd Iau.

Image

Ymateb

Wrth siarad ar raglen BBC Radio Wales fore Iau, fe wnaeth Prif Ysgrifennydd y Trysorlys, Emma Reynolds, amddiffyn buddsoddiad Llywodraeth y DU.

Dywedodd fod y £445m a gyhoeddwyd yn flaenorol i ddatblygu prosiectau rheilffyrdd yng Nghymru yn ymateb i flynyddoedd o "danfuddsoddi cronig" o dan lywodraethau Ceidwadol blaenorol a'r glymblaid rhwng y Ceidwadwyr a'r Democratiaid Rhyddfrydol.

"Mae angen i ni gael gwared ar y fiwrocratiaeth a sicrhau bod y trefniadau cynllunio yn eu lle," meddai.

"Felly, y rheswm ein bod ni wedi rhoi £30m i orsaf reilffordd Parcffordd Caerdydd ddydd Mercher yw ein bod ni wedi cydweithio i sicrhau bod y trefniadau cynllunio yn eu lle, er mwyn gallu dechrau rhyddhau'r arian."

Ychwanegodd ei bod yn "gwbl barod i gydweithio" â Llywodraeth Cymru a Thrafnidiaeth Cymru i fwrw ymlaen â'r prosiect.

Cafodd sylwadau Reynolds eu gwneud cyn datganiad diweddarach Mark Hooper, ac nid oeddynt yn ymateb uniongyrchol i'w feirniadaeth.

Faint o arian i Gymru?

Yn y Gyllideb ddydd Mercher, cyhoeddodd y Canghellor, John Healey, £30m i fwrw ymlaen â datblygu gorsaf Parcffordd Caerdydd yn ardal Llaneirwg, ar gyrion y brifddinas.

Mae'r orsaf arfaethedig yn rhan o gynlluniau ehangach i wella cysylltiadau rheilffordd rhwng Caerdydd, Casnewydd a'r ardaloedd cyfagos.

Bydd Trafnidiaeth Cymru yn gweithio gyda Network Rail, Llywodraeth Cymru, Llywodraeth y DU a'r sector preifat i ddatblygu'r prosiect.

Nid yw'r £30m yn ddigon i dalu am gost lawn adeiladu'r orsaf.

Roedd Llywodraeth y DU eisoes wedi cyhoeddi o leiaf £445m ar gyfer prosiectau rheilffyrdd yng Nghymru yn Adolygiad Gwariant 2025.

Yn ôl Llywodraeth Cymru, mae £302m o'r arian hwnnw wedi'i ddyrannu yn ystod cyfnod presennol yr adolygiad gwariant i ddatblygu gwelliannau i'r rhwydwaith.

Mae Llywodraeth Cymru yn dadlau nad yw hynny'n ddigon i gyflawni'r cynlluniau ehangach sydd wedi'u nodi ar gyfer y wlad.

Yn ôl Mark Hooper, er bod tua 10% o rwydwaith rheilffyrdd Prydain Fawr yng Nghymru, dim ond tua 1% o wariant Network Rail sy'n mynd i'r wlad.

Mae cynlluniau ar gyfer gorsafoedd newydd ym Magwyr a Gwndy, Llan-wern, dwyrain Caerdydd, gorllewin Casnewydd a Somerton ymhlith y prosiectau sydd wedi'u trafod fel rhan o'r rhaglen fuddsoddi ehangach.

Mae Llywodraeth Cymru hefyd am weld gwelliannau i'r rhwydwaith yng ngogledd Cymru.

Dywedodd Mark Hooper y byddai Llywodraeth Cymru yn parhau i bwyso am gyllid tecach a llwybr clir tuag at ddatganoli'r rheilffyrdd yn llawn.