Mae'r Athro Delme Bowen wedi marw yn 82 oed.

Bu farw’r Athro Bowen yn Ysbyty’r Tywysog Siarl ym Merthyr Tudful ddydd Mercher.

Yn arbenigwr yn y maes bioleg celloedd, bu'n athro ym Mhrifysgol Caerdydd drwy ei yrfa academaidd gyfan.

Ei brif faes ymchwil oedd marwolaeth celloedd wedi’i raglennu, ac fe gyhoeddodd yn helaeth yn y maes. 

Ymhlith ei lyfrau roedd Cell Death in Biology and Pathology, Programmed Cell Death in Tumours and Tissues a Mitosis and Apoptosis. 

Ar ôl ymddeol o'i swydd yn y brifysgol, cafodd ei benodi yn Athro Emeritws.

Yn ogystal â’i waith ym maes bioleg celloedd, bu hefyd yn ymwneud ag ymchwil gymhwysol, yn enwedig i blâ. 

Bu ei waith ar wlithod a malwod yn edrych ar eu hymddygiad bwydo ac ar effeithiau molysgladdwyr, gan gynnwys effaith triniaethau cemegol ar lefel y gell. 

Yn ddiweddarach, bu’n cyfrannu at ddatblygu dulliau mwy naturiol, gan gynnwys defnydd o blanhigion fel modd i atal malwod.

O'r brifysgol i wasanaeth cyhoeddus

Cafodd yr Athro Bowen ei eni yng Nglanaman, ger Rhydaman, yn fab i löwr a merch fferm. 

Ar wahân i’w yrfa academaidd, roedd yr Athro Bowen yn ymrwymedig i wasanaeth cyhoeddus hefyd. 

Dechreuodd ym myd gwleidyddiaeth leol ar ddiwedd y 1970au, ac fe wasanaethodd am flynyddoedd fel cynghorydd ym Morgannwg ac yn ddiweddarach yng Nghaerdydd. 

Fel aelod gweithredol dros drafnidiaeth ar y cyngor, bu’n dylanwadu ar bolisi trafnidiaeth Caerdydd. 

Cyfrannodd at ddatblygu cynlluniau parcio a theithio, creu ardaloedd cerdded yn y canol dinas, a hyrwyddo dulliau teithio mwy cynaliadwy. 

Bu hefyd yn gyfrifol am arwain y gwaith o adfer y cerfluniau anifeiliaid eiconig ar Wal yr Anifeiliaid yng Nghastell Caerdydd.

Fe gafodd ei ethol yn Arglwydd Faer Caerdydd yn 2011-12, sef y cyntaf o Blaid Cymru i ddal y swydd. 

Yn ei flynyddoedd olaf, fe symudodd i Lan y Fferi yn Sir Gaerfyrddin, gan ddychwelyd i’r gorllewin. 

Parhaodd i ddilyn materion cyhoeddus ac roedd ganddo ddiddordeb mawr yn hanes Celtaidd a hanes cynnar Cymru.

Mae’n gadael pedwar o blant a saith o wyrion.