Fe fydd Rhun ap Iorwerth yn cyfarfod Andy Burnham yn Glasgow ddydd Gwener, wrth i'r ddau fynychu cyfarfod y Cyngor Economaidd Cenedlaethol yn y ddinas.

Bydd y ddau brif weinidog hefyd yn cyfarfod gydag arweinydd Llywodraeth yr Alban, John Swinney, ond mae disgwyl i brif wleidyddion Gogledd Iwerddon fod yn absennol wrth i ffrae chwerw achosi rhwygiadau yn y llywodraeth yn Belffast.

Roedd disgwyl i Brif Weinidog y wlad, Michelle O’Neill, gyfarfod Mr ap Iorwerth a Mr Swinney ar ymylon y digwyddiad, gan gwrdd â Mr Burnham ar wahân gyda'i dirpwy Emma Little-Pengelly.

Ond dywedodd Ms O’Neill, o blaid Sinn Féin bod Ms Little-Pengelly o blaid y DUP - sy’n cael ei hystyried yn gydradd yn ôl y drefn yng Ngogledd Iwerddon - wedi “penderfynu rhwystro cynrychiolaeth o fan hyn mewn digwyddiad gwleidyddol arwyddocaol.”

Yn ganolog i’r cyfan mae ymchwiliad heddlu sy’n cael ei gynnal i bresenoldeb Sinn Féin mewn protestiadau i atal yr Urdd Oren - sefydliad Protestanaidd dadleuol - rhag gorymdeithio drwy ardal genedlaetholgar a Chatholig Garvaghy Road yn nhref Portadown.

Cyhoeddodd arweinydd y DUP brynhawn Iau y byddai Ms Little-Pengelly yn rhoi’r gorau i wneud digwyddiadau ar y cyd â Ms O’Neill.

Bydd cynrychiolaeth o Ogledd Iwerddon yng nghyfarfod y Cyngor Economaidd Cenedlaethol, yn ôl tîm Mr Burnham, ond dydy hi ddim yn glir pwy yn union fydd yno.

'Agenda o barch'

Cyn y cyfarfod ddydd Gwener, dywedodd Rhun ap Iorwerth y byddai'r diwrnod yn "gyfle i Brif Weinidog y DU brofi ei ymrwymiad i agenda o barch sy'n gweithio'r ddwy ffordd." 

Dywedodd y byddai'n herio Prif Weinidog y DU "i beidio â thanseilio'r Senedd a pheidio â thrin Cymru fel rhanbarth o Loegr."

Bydd hefyd yn pwyso'r achos dros roi'r un pwerau i Gymru ag sydd gan yr Alban, gan ddweud y bydd trafod datganoli cyfiawnder yn flaenoriaeth yn ei sgwrs â Mr Burnham, yn ogystal â gofyn am ddiweddariad ar safbwynt Llundain ar gefnogi cynllun peilot taliad plant Cynnal.

"Byddaf yn annog y Prif Weinidog i ymrwymo i ystod o fesurau i wella bywydau pobl Cymru," meddai.

"Mae'r rhain yn cynnwys cynnig Partneriaeth Twf newydd rhwng Llywodraeth Cymru a'r DU i roi hwb i ffyniant ym mhob rhan o'n gwlad, yn ogystal â setliad cyllido tecach a datganoli’r un pwerau a’r Alban drwy Fil Cymru newydd.

"Mae hyn hefyd yn golygu fod angen i Lywodraeth y DU anrhydeddu ei hymrwymiad o £14bn ar gyfer rheilffyrdd Cymru, a hynny ar unwaith."

Image

Mae llywodraeth Mr ap Iorwerth wedi ymateb yn chwyrn i'r cyhoeddiad o £30m yn unig i isadeiledd trenau Cymru yn ystod cyllideb y Canghellor John Healey ddydd Mercher.

Roedd y Gweinidog Cyllid ym Mae Caerdydd, Elin Jones, hefyd yn feirniadol o'r setliad ariannol i Lywodraeth Cymru, ond croesawodd y blaid Lafur yng Nghymru'r mesurau fel "hwb aruthrol".

Datganoli 'tu hwnt i'r senedd-dai'

Dywedodd Mr Burnham cyn y cyfarfod y bydd yn gosod cynnig i'r arweinwyr datganoledig i gydweithio i symud grym tu hwnt i'r senedd-dai ym Mae Caerdydd, Caeredin a Llundain.

Mae disgwyl iddo ddweud mai nid "symud grymoedd o un Senedd i'r llall" ddylai datganoli fod, ond cyfle i "rymuso pob lle a chymuned" o fewn y cenhedloedd.

"Heddiw byddaf yn gwneud cynnig i lywodraethau pob cenedl: rhowch wleidyddiaeth i un ochr a gweithio mewn partneriaeth gyda Llywodraeth y DU i ddatblygu modelau ymrymuso rhanbarthol i sicrhau bod cymunedau yn gallu defnyddio eu cryfderau eu hunain i ddatgloi eu potential," meddai Mr Burnham.

"Dyma gam nesaf datganoli."

Ychwanegodd Stephen Kinnock, Ysgrifennydd Cymru yn Llywodraeth y DU: "Doedd datganoli ddim i fod i stopio ym Mae Caerdydd.

"Er ein bod yn cydnabod mai lle Llywodraeth Cymru yw hi i benderfynu sut mae llywodraeth leol yn gweithio yng Nghymru, rydyn ni'n cynnig gweithio mewn partneriaeth i oresgyn rhwystrau, datgloi potensial ac ymrymuso cymunedau lleol i wneud y penderfyniadau sy'n iawn iddyn nhw."