Rhybudd: Mae'r erthygl hon yn trafod marwolaeth babanod ac fe allai ei chynnwys beri gofid

Mae menyw a gollodd ei babi yn dweud fod y driniaeth ôl-enedigol i rieni yng Nghymru yn “greulon” a bod lleisiau rhieni “ddim yn cael eu clywed”.

Fe wnaeth Jazzmin Roberts o Bort Talbot orfod geni ei mab cyntaf-anedig, Wyatt, yn farw pan roedd hi’n 41 wythnos a dau ddiwrnod yn feichiog.

Byddai Wyatt wedi bod yn saith oed ym mis Tachwedd eleni.

Yn ôl Jaz, sydd bellach yn fam i dri, doedd dim cymorth seicolegol ar gael wedi iddi brofi profedigaeth ei mab, am nad oedd ei babi dal yn fyw.

Dywedodd: “Yn fuan ar ôl marwolaeth Wyatt, ‘nes i ofyn i gael fy hatgyfeirio at y tîm iechyd meddwl amenedigol, achos roedd fy nghorff a’m hymennydd i yn dal i brofi'r un heriau a fyddai unrhyw fam arall ar ôl geni babi.

“Ond cafodd fy nghais ei wrthod am fod y babi wedi marw,” meddai.

O dan ofal Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe ar y pryd, roedd Jaz ar ddeall bod ei beichiogrwydd yn un “cwbl arferol” heb unrhyw beth amlwg o’i le, cyn i bethau fynd yn chwith tua’r diwedd:

“Mae colli babi yn golygu llawer mwy na marwolaeth plentyn yn unig, mae’n effeithio ar bopeth i bob pwrpas.

“Mae’n dinistro eich bywyd a ‘dach chi’n gorfod ail-adeiladu popeth. Bydd bywyd byth yr un fath eto i ni,” ychwanegodd.

“Mae’n dorcalonnus, mae’n brofiad mor isolating, mae’n stigmatised ac yn parhau i fod yn dabŵ,” meddai Jaz.

Dywedodd llefarydd ar ran Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe: “Mae’n ddrwg iawn gennym glywed am bryderon Jazzmin ynghylch safon y gofal a gafodd yn dilyn colled trist ei babi, Wyatt, yn 2019.

“Nid ydym wedi derbyn cwyn ffurfiol, ond byddem yn croesawu’r cyfle i drafod y pryderon hyn yn uniongyrchol â hi.”

'Ddim yn gweld y newid'

Bellach mae Jaz wedi sefydlu elusen ei hun - Better Maternity Wales - yn dilyn ei phrofiad personol, gyda’r nod o ddod â gweithwyr proffesiynol a lluniwyr polisïau at ei gilydd.

Ychwanegodd: “Mae’n costio dim i wrando ar fenywod, nid yw gwneud gwasanaethau’n fwy diogel yn costio arian - does dim angen prynu pethau o’r newydd.

“Weithiau mae’n golygu sicrhau bod gwybodaeth ar gael, a bod lleisiau’n cael eu clywed.

Image

“’Dyw hynny ddim yn anodd rhoi ar waith."

Dywedodd Jaz ei bod yn teimlo er iddi godi ei llais yn gryf dros wella gwasanaethau mamolaeth a chymorth ar ôl colli babi, nad yw lleisiau rhieni’n “cael eu clywed”.

“Mae’n teimlo fel bod pobl yn dweud y pethau iawn i’n tawelu ni, ond dydyn ni ddim yn gweld y newid.

“Y rhieni sy’n gorfod gwneud y gwaith brwydro a chodi ymwybyddiaeth, er na ddylai’r cyfrifoldeb fod arnyn nhw.

“Mae gorfod brwydro dros newid yn flinedig ac yn llethol.

“Mae’n torri fy nghalon gweld rhieni’n mynd drwy be es i drwyddo, yn mynd drwyddo nawr, a bydda i’n gorfod mynd drwyddo am byth,” meddai.

'Angen gwell cymorth'

Mewn uwchgynhadledd yn y Senedd ddechrau’r mis fe ddywedodd Christie-Ann Lang, sy’n aelod o Goleg Brenhinol y Bydwragedd ac yn arbenigwraig bydwreigiaeth profedigaeth ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe, fod colli babi yn ystod beichiogrwydd yn brofiad “trawmatig”, a bod angen “cymorth sylweddol” ar rieni yn dilyn eu colled.

“Mae’r cymorth yn aml yn dibynnu ar ymrwymiad aelodau unigol o staff yn hytrach na buddsoddiad systematig.

“Mae bydwragedd yn gweithio y tu hwnt i’w horiau, ac yn mynd y tu hwnt i ofynion eu rôl er mwyn sicrhau bod anghenion teuluoedd yn cael eu cyrraedd.

“Mae teuluoedd yn haeddu cymorth profedigaeth a chymorth seicolegol teg, ble bynnag maen nhw’n byw, beth bynnag eu hethnigrwydd, crefydd, oedran, rhywedd, neu statws gymdeithasol,” meddai Christie.

Cafodd yr uwchgynhadledd ei chynnal cyn Wythnnos Ymwybyddiaeth o Golli Babi (9-15 Hydref) lle daeth teuluoedd, elusennau a gweithwyr iechyd proffesiynol at ei gilydd o ledled y DU i gofio am fabanod sydd wedi marw.

Image

Mewn datganiad fe ddywedodd Delyth Jewell, y Dirprwy Weinidog dros Iechyd Menywod: “Mae colli babi yn un o'r profiadau mwyaf enbyd y bydd teulu byth yn ei wynebu, ac mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i sicrhau bod gan bob rhiant a theulu mewn profedigaeth fynediad at ofal cyson, tosturiol ac o safon uchel, ni waeth lle maent yn byw yng Nghymru.

“Byddwn yn parhau i fonitro'r gwaith o'u gweithredu, yn rhannu gwersi ac yn cefnogi gwelliannau fel y gall pob teulu gael y gofal tosturiol sydd ei angen arno.

“Mae cefnogi teuluoedd ar ôl colli babi yn rhan bwysig o'n hymrwymiad ehangach i wella gwasanaethau mamolaeth, newyddenedigol ac iechyd menywod yng Nghymru.

“Hoffwn gynnig fy nghydymdeimlad dwysaf i bob teulu sydd wedi colli babi. Gwn na all geiriau fyth leddfu eich colled, ond rwy'n benderfynol o wneud newidiadau fel y bydd llai o fabanod yn colli eu bywydau.” meddai.

Fe fydd gwasanaeth goffa yn cael ei gynnal ddiwedd mis Tachwedd gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe i gofio am yr holl fabanod sydd wedi eu colli, gyda chroeso i unrhyw un sydd wedi’u heffeithio gan golli babi fynychu.