Mae gweinidog cyllid Cymru wedi galw am ddwyn ymlaen £1 biliwn o’r £14 biliwn sydd wedi’i addo ar gyfer rheilffyrdd Cymru fel rhan o Gyllideb yr Hydref Llywodraeth y DU.

Bydd Canghellor y Trysorlys John Healey yn datgelu ei gyllideb fis nesaf.

Fe gafodd £14 biliwn tuag at reilffyrdd Cymru dros gyfnod o 15 mlynedd ei addo gan y cyn Brif Weinidog Keir Starmer cyn etholiad Senedd Cymru eleni.

Wrth ymweld â Chymru ym mis Awst, dywedodd ei olynydd Andy Burnham ei fod yn bwriadu cadw at yr addewid hwnnw.

Dywedodd y Gweinidog Cabinet dros Gyllid, Elin Jones ei bod yn galw ar Lywodraeth y DU i ddwyn ymlaen £1 biliwn er mwyn cyflymu prosiectau gwella ledled Cymru.

Dywedodd Elin Jones fod “Cymru wedi aros yn ddigon hir.

“Dyma gyfle Llywodraeth y Deyrnas Unedig i ddangos ei bod o ddifrif am wneud gwahaniaeth i'n cymunedau.

“Ar hyn o bryd, dim ond 1% o wariant Network Rail ledled Cymru a Lloegr sy'n mynd at ein rheilffyrdd ni. Dyw hynny ddim yn ddigon da.

“Mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig wedi ymrwymo i fuddsoddi £14 biliwn i fynd i'r afael â'r tanfuddsoddi hanesyddol yn rheilffyrdd Cymru, ac rwy' am weld yr addewid hwnnw'n cael ei droi'n weithredu, gan ddechrau gyda'r gyllideb hon.”

Mae’r cynlluniau yn cynnwys saith gorsaf newydd, ym Magwyr a Gwndy, Llanwern, Dwyrain Caerdydd, Gorllewin Casnewydd, Somerton, Parcffordd Caerdydd a Glannau Dyfrdwy.

Mae’r cynlluniau’n cynnwys gwaith sylweddol i uwchraddio gorsaf Caerdydd Canolog a chynyddu capasiti’r rheilffyrdd o amgylch Caer.

Mae’r cynigion hefyd yn cynnwys gwasanaeth gwennol rhwng Pen-y-bont ar Ogwr a Maesteg, a gwasanaethau uniongyrchol rhwng Caerdydd a Lerpwl.

Y disgwyl yw y bydd y 43 prosiect seilwaith yn cael eu cyflwyno’n raddol dros gyfnod o tua 15 mlynedd, gyda chyllid cychwynnol wedi’i ddyrannu.

'Angen cadw'r addewid'

Wrth siarad ym mis Awst, dywedodd Andy Burnham: “Er mwyn paratoi Cymru ar gyfer y dyfodol, mae angen cadw’r addewid o £14 biliwn, a bydd hynny’n digwydd.”

Ychwanegodd: “Yn fy rhan i o’r byd, gogledd-orllewin Lloegr, mae ein gwasanaeth rheilffordd ni’n gysylltiedig â gogledd Cymru.

“Byddwn i’n dweud bod Trafnidiaeth Cymru, mewn gwirionedd, yn un o’r gweithredwyr trenau gorau sy’n dod i ogledd-orllewin Lloegr. Dw i’n meddwl ei fod wedi cael ei redeg yn dda iawn dros y blynyddoedd diwethaf.

“Ond dw i hefyd yn ymwybodol bod capasiti rhai o’r hen orsafoedd yng Nghymru yn gyfyngedig. Dw i’n meddwl y bydd gwaith uwchraddio mawr yng Nghaerdydd Canolog yn rhan o’r £14 biliwn.

“Felly mae’r ateb yn un cadarnhaol iawn. Mae twf yn dod os oes gennych chi seilwaith da.

“Ond heb y seilwaith, yn aml, rydych chi’n gwneud y dasg o sicrhau twf yn llawer anoddach.”

'Nawr yw'r amser'

Dywedodd Elin Jones ei bod hefyd yn pwyso ar Lywodraeth y DU i weithredu ar gostau byw, gwariant cyhoeddus a buddsoddiad yng Nghymru cyn Cyllideb yr Hydref.

Roedd hi hefyd am weld y toriadau mewn termau real i gyllideb Llywodraeth Cymru yn cael eu gwrthdroi.

“Mae teuluoedd ledled Cymru yn dal i deimlo'r pwysau, ac rwy' am weld y Canghellor yn mynd ymhellach i'w helpu, boed hynny drwy gymorth gyda chostau tai ac ynni neu drwy ddiogelu'r taliadau sydd bwysicaf i deuluoedd ar yr incwm isaf,” meddai.

“Mae Cymru eisoes yn gwneud cyfraniad cryf i economi'r Deyrnas Unedig, ac fe fydd buddsoddi yn ein dyfodol yn helpu i gyflawni uchelgais y Prif Weinidog ei hun i ledaenu ffyniant a chyfle i bob rhan o'r Deyrnas Unedig. Nawr yw'r amser i droi'r uchelgais hwnnw'n weithredu.”