Mae arweinwyr yr heddlu yng ngogledd Cymru wedi mynegi pryderon am gynlluniau posibl i uno heddluoedd ar draws y DU.

Codwyd y pryderon mewn cyfarfod o Banel Heddlu a Throseddu Gogledd Cymru ym mhencadlys Cyngor Sir Conwy ym Mae Colwyn yr wythnos hon.

Clywodd aelodau’r panel fanylion am adolygiad parhaus o blismona ledled Cymru a Lloegr, sy’n dilyn diwygiadau a gyhoeddwyd gan Lywodraeth y DU yn 2024.

Disgwylir i’r adolygiad argymell y dylid cael “llawer llai o heddluoedd” yn y dyfodol, fel rhan o gynlluniau ehangach i gyflwyno Gwasanaeth Heddlu Cenedlaethol newydd o 2027.

Byddai’r gwasanaeth, sydd wedi’i gymharu â’r FBI Americanaidd, yn golygu bod sefydliad mwy yn delio â throseddau difrifol, gydag Ardaloedd Heddlu Lleol oddi tano yn delio â materion mwy lleol.

Er nad oes unrhyw benderfyniadau terfynol wedi’u gwneud, mae’r adolygiad annibynnol yn cael ei arwain gan yr Arglwydd David Blunkett, a disgwylir iddo wneud argymhellion ar strwythurau heddluoedd yn y dyfodol yr haf hwn.

Mae pryderon wedi’u codi “y gallai hunaniaeth ddiwylliannol Gogledd Cymru a phartneriaethau presennol gael eu hanwybyddu”.

Dywedodd y Prif Gwnstabl Cynorthwyol Nick Evans fod Heddlu Gogledd Cymru wedi gwneud sylwadau cryf i sicrhau “bod Cymru’n cael ei deall yn iawn gan y rhai sy’n cynnal yr adolygiad”.

“Roedden ni’n teimlo ei bod hi’n bwysig iawn ein bod ni’n cyfleu i’r rhai sy’n rhan o’r adolygiad fod plismona yng Nghymru yn wahanol i blismona yn Lloegr, gan ein bod ni’n plismona o fewn amgylchedd datganoledig, ac mae yna naws i blismona yma nad ydyn nhw efallai’n ei deall yn llawn,” meddai.

Ychwanegodd fod angen i’r adolygiad gydnabod “yr iaith, y diwylliant a’r hunaniaeth Gymreig”.

“Mewn llawer o feysydd eraill, maen nhw’n siarad am ranbarthau; rydyn ni’n siarad am ein gwlad yma, felly mae hynny wedi’i gyfleu’n briodol i’r adolygiad annibynnol,” meddai.

Diwygiadau

Daeth y sylwadau ar ôl i’r pwyllgor glywed manylion am Bapur Gwyn yn cynnig yr hyn a ddisgrifiwyd gan swyddogion fel “ailstrwythuro plismona’n radical”.

Bwriad y diwygiadau yw mynd i’r afael â’r heriau plismona modern y mae’r Llywodraeth yn eu nodi, gan gynnwys seiberdroseddu, twyll ar-lein, troseddau cyfundrefnol, a phwysau ariannol sy’n wynebu heddluoedd.

Fel rhan o’r cynlluniau, byddai’r Gwasanaeth Heddlu Cenedlaethol yn cael ei greu i oruchwylio swyddogaethau gan gynnwys gwrthderfysgaeth a phlismona cenedlaethol.

Dywedodd y Prif Gwnstabl Cynorthwyol wrth y pwyllgor fod Heddlu Gogledd Cymru wedi edrych ar ddiwygiadau yn yr Alban i ddeall y “cyfleoedd a’r risgiau” sy’n gysylltiedig ag ad-drefnu.

Disgrifiodd y cynigion fel “newid enfawr” o bosibl, a dywedodd fod cwestiynau’n parhau ynghylch sut y byddai unrhyw drawsnewid yn gweithio heb effeithio ar blismona o ddydd i ddydd.

Mae un o bryderon allweddol yr heddlu yn canolbwyntio ar gysylltiadau gweithredol hirsefydlog Gogledd Cymru â gogledd-orllewin Lloegr a dinasoedd fel Manceinion a Lerpwl.

“Yr hyn oedd yn arbennig o bwysig i ni yng ngogledd Cymru oedd ei gwneud hi’n gwbl glir pa mor gryf yw’r cysylltiad sydd gennym ni fel Gogledd Cymru â rhanbarth y gogledd-orllewin, o ran llif ein cymunedau ac yn sicr o ran troseddu,” meddai.

“Mae gennym ni, mewn gwirionedd, ychydig iawn yn gyffredin â gweddill Cymru o ran troseddu o’i gymharu â’r gogledd-orllewin, a dyna pam mae gennym gymaint o gydweithio â’r rhanbarthau hynny er mwyn gwneud yn siŵr ein bod yn gweithredu’n effeithiol i fynd i’r afael â throseddau ac i ddiogelu ein cymunedau.

“Rydyn ni wedi cyflwyno dadl gref iawn na ddylai unrhyw newid fod yn niweidiol i’r cysylltiad gweithredol hwnnw â’r gogledd-orllewin.”