Cofio 9/11: Y digwyddiad oedd yn ‘ymosodiad ar bawb’

Cofio 9/11: Y digwyddiad oedd yn ‘ymosodiad ar bawb’

NS4C

Ar fin dychwelyd ei gar gwaith i’r ddinas oedd Mel Williams ar 11 Medi 2001.

Yn ddydd Mawrth arferol, doedd e, na miloedd o bobl eraill yn Efrog Newydd, ddim wedi dychmygu bod yn dyst i’r olygfa drychinebus honno a newidiodd yr Unol Daleithiau am byth.

Bu bron i 3,000 o bobl farw yn ystod ymosodiadau'r grŵp terfysgol Islamaidd, al-Qaeda ar Ganolfan Fasnach y Byd a’r Pentagon.

Roedd 67 ohonyn nhw’n Brydeinwyr.

20 mlynedd yn ddiweddarach, mae’r dyn camera o Wynedd, sydd bellach yn byw yn Efrog Newydd, yn un o’r Cymry sy’n cofio’r ymosodiadau.

Image
Mel Williams
Roedd Mel Williams yn dyst i’r ymosodiad o’r foment darodd yr awyren gyntaf. 

“Y bwriad oedd mynd â’r car i Efrog Newydd, ddim yn bell o le o'n i’n gweithio,” meddai.

“A duwcs, o'n i’n edrych lawr, golygfa o'n i wedi gweld llawer gwaith o’r blaen, ac edrych ar y ddau dwr na.

“Ac fel sa na rywbeth yn dweud wrtha fi, cym olwg Mel, achos hwn fydd y golwg ddwytha gei di o’r ddau dwr 'na yn sefyll fel ‘na.

“Munudau ar ôl fi roid y camera fyny, oedd tŵr y gogledd yn llosgi, roedd 'na fwg mawr du."

Yn fuan iawn, fe sylweddolodd Mel ei fod yn wynebu golygfa gwbl, gwbl ddifrifol.

“Sa fo’n amhosib iddyn nhw ddod allan o hwnnw yn fyw – doedd na ddim posib iddyn nhw ddod i dop y tŵr.

“Oedd hi’n gynnar yn bora, oedd na lot o bobl yn gweithio yn y tŵr na. Mae be oedd yn mynd drwy feddyliau pobol, ma jyst yn ddifrifol i feddwl am y peth.

“Jyst y ffaith bod ganddyn nhw ddim dewis i losgi i farwolaeth, neu neidio allan.”

Un o’r bobl oedd wrth ei desg pan darodd yr awyren gyntaf tŵr y gogledd am 08:46 oedd Katherine Wolf o Abertawe.

Roedd hi wedi dechrau gweithio i gwmni Marsh & McLennan ar lawr 97 tŵr y gogledd, yr adeilad cyntaf i’r terfysgwyr eu targedu'r diwrnod hwnnw.

Image
Charles Wolfe
Roedd Katherine wedi dweud wrth Charles ei bod hi'n teithio i’r gwaith yn gynnar y diwrnod hwnnw, a hithau ond yn gweithio i’r cwmni ers llai na pythefnos.

Wrth siarad ar raglen 9/11 Diwrnod Wnaeth Newid Fy Mywyd, mae Charles Wolf yn disgrifio’r panig o geisio cysylltu gyda’i wraig ar ôl clywed y newyddion.

“Roedd ganddi swydd newydd, a do'n i ddim yn gwybod be oedd ei rhif gwaith, be oedd ei rhif symudol,” meddai.

“Roedd yn rhaid i mi chwilio amdanyn nhw, ac wedyn nes i ffonio. Yr unig beth ges i oedd signal, beep beep beep.

“Ro ni wedi fy ngyrru o 'nghof.”

“Nes i ddarganfod yn ddiweddarach bod ei desg hi'r pedwerydd o ffenest orllewinol y tŵr.”

Am 08:06 y bore hwnnw oedd y tro diwethaf i Charles roi cusan ffarwel i’w wraig.

Image
lluniau charles a katherine
Roedd Charles a Katherine yn briod ers dechrau’r 90au, ac yn byw llai na milltir o Ganolfan Fasnach y Byd.

Chwarter awr ar ôl i’r awyren gyntaf daro’r tŵr yr oedd Katherine Wolf yn gweithio ynddo, am 09:03, cafodd tŵr y de ei daro gan awyren arall.

O fewn yr awr, fe wnaeth y tŵr hwnnw ddymchwel i’r llawr; golygfa sydd wedi aros yng nghof Mel Williams ers hynny.

‘Da chi wedi gweld fy ngwraig?’

“Y peth nesa’, nath y tŵr dde ddymchwel. Y ffordd hawsa' i ddisgrifio’r adeilad ydy fel bocs, a munud ma rhywun yn rhoi twll yn ochr y bocs, ma’n colli ei gryfder.

“Dyma nhw yn sylweddoli fod tŵr y gogledd yn debygol o ddod lawr hefyd, ac mewn dim o amser, dyna be ddigwyddodd.

“Bob man oeddech chi’n mynd, oedd pobol hefo lluniau yn gofyn, ‘da chi di gweld fy mrawd, fy ngwraig, fy ngŵr?’”

“Oedda nhw o bob rhan o’r byd, o bob crefydd.

“Oedd o’n ymosodiad ar bawb, dyna sy’n ddifrifol.”

Mae rhaglen 9/11 Diwrnod Wnaeth Newid Fy Mywyd ar gael i’w gwylio ar wefan S4C Clic.