Newyddion S4C

gwyneth

Y ddynes gyntaf i gael ei charcharu dros yr iaith wedi marw

NS4C 19/09/2022

Mae Gwyneth Hunkin, un o hoelion wyth Cymdeithas yr Iaith yn y 60au a'r fenyw gyntaf i gael ei charcharu dros y Gymraeg, wedi marw yn 84 oed.

Roedd Gwyneth Hunkin yn rhan o brotest gyntaf y mudiad ar Bont Trefechan.

Dywedodd ei merch, Angharad Welsby wrth Newyddion S4C bod ei mam yn genedlaetholwraig i'r carn, ac iddi gael ei charcharu yn 1966 am wrthod talu treth ei char, am fod y ffurflenni ar gael yn Saesneg yn unig. Mewn gwrandawiad llys uniaith Saesneg ym Mhontyrpidd, cafodd ei dedfrydu i garchar. 

"Noson dreuliodd hi o dan glo mewn carchar i fenywod ym Mryste," meddai Angharad Welsby. 

"Fe aeth fy Nain a fy hen fodryb i lawr i dalu'r ddirwy, a daeth hi allan o'r carchar"    

Ychwanegodd ei bod hi wedi bod yn "fam annwyl i Guto a fi a gwraig ffyddlon i dad."

Mewn datganiad ar y cyfryngau cymdeithasol, dywedodd Cymdeithas yr Iaith bod "arnon ni fel mudiad ddyled enfawr i bob un o'r rhai oedd yn rhan o'r brotest gyntaf honno" ar Bont Trefechan.  

Dywedodd ei mab, Guto, ei fod "mor mor mor browd o Mam a’i chyfraniad i’r iaith ac i’r genedl, trwy ei hymgyrchoedd â Chymdeithas, addysgu plant y cymoedd yn nyddiau cynnar ysgolion Cymraeg y de, sgwennu llyfrau i ddysgwyr a dysgu dysgwyr, a’i gwaith ar gylchgronau’r Urdd."

Bu'n olygydd ar gylchgronau Mynd a Bore da ac roedd hi'n un o sylfaenwyr y cylchgrawn Cip.   

Llun Teulu 

 

This website uses cookies to ensure you get the best experience on our website.