Mae rhestr o enwau dwyieithog ar bentrefi a threfi yn Nhorfaen wedi cael ei chytuno, 13 mlynedd ar ôl i’r syniad gael ei gynnig.

Fe wnaeth y cynllun a gafodd ei gynnig yn 2013 achosi dadl yn lleol, gyda rhai yn gwrthwynebu’r cynnig i newid enw Cymraeg pentref Varteg, ar gyrion Pont-y-pŵl, i Y Farteg.

Roedd rhai yn pryderu ar y pryd y byddai’r enw, Y Farteg, yn destun gwawd, ac fe gytunodd Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen i ddefnyddio Varteg yn y ddwy iaith.

Er i’r rhestr ddiwygiedig gael ei hanfon at Gomisiynydd y Gymraeg yn 2013, ni chafodd yr enwau eu mabwysiadu ar lefel genedlaethol.

Ym mis Ionawr y llynedd, fe wnaeth y Comisiynydd gysylltu â’r cyngor er mwyn ailystyried y rhestr a cheisio dod i gytundeb.

Bellach, mae’r cyngor a’r Comisiynydd wedi cytuno ar restr o 54 o enwau lleoedd swyddogol yn y sir.

Mae’r rhestr yn cadarnhau y bydd Varteg yn parhau’n enw’r pentref yn y ddwy iaith.

Yng Nghwmbrân, fe fydd yr enw Fairwater yn parhau i gael ei ddefnyddio yn y ddwy iaith ar gyfer ardal yn ne-orllewin y dref, yn ogystal â’r enw Sebastopol, ar bentref rhwng Cwmbrân a Phont-y-pŵl a gafodd ei enwi ar ôl brwydr yn Rhyfel Crimea.

Dywedodd adroddiad gan swyddog polisi'r Gymraeg y cyngor, Alan Vernon-Jones, fod methu â mabwysiadu'r enwau ar lefel genedlaethol wedi achosi dryswch.

Dywedodd: “Er i ni anfon ein rhestr enwau at Gomisiynydd y Gymraeg, ni chawsant eu mabwysiadu ar lefel genedlaethol erioed.

“Mae hyn wedi achosi problemau yn y blynyddoedd diweddar, gan fod y rhan fwyaf o sefydliadau allanol yn edrych ar wefan y Comisiynydd am enwau Cymraeg swyddogol, yn hytrach nag ymgynghori â'r awdurdod lleol.”

Dywedodd Mr Vernon-Jones fod y broses wedi cymryd mwy o amser na'r disgwyl, yn dilyn y camau a gymerwyd ym mis Ionawr 2025, oherwydd bod y panel safoni yn cyfarfod ar adegau penodol o'r flwyddyn yn unig.

Dim ond wrth adnewyddu neu ailosod arwyddion yn unol â’r amserlen bresennol y bydd y cyngor yn ychwanegu’r enwau dwyieithog atynt.

Bydd y rhestr hefyd yn cael ei dosbarthu i dimau'r cyngor, a bydd staff a rheolwyr yn cael gwybod am y rhestr safonol y cytunwyd arni er mwyn sicrhau eu bod yn defnyddio'r enwau Cymraeg wrth gyflawni eu gwaith.

Rhestr lawn o enwau llefydd yn Nhorfaen yn Saesneg a Chymraeg: 

Abersychan – Abersychan 

Blaenavon – Blaenafon 

Coed Eva – Coed Efa 

Croesyceiliog – Croesyceiliog 

Cwmavon – Cwmafon 

Cwmbrân – Cwmbrân 

Cwmfields – Caeau’r-cwm 

Cwmoody – Cwmoody 

Cwm-ynys-cou – Cwm-ynys-cou 

Fairwater – Fairwater 

Forgeside – Geryrefail 

Garnyrerw – Garnyrerw 

Garndiffaith – Garndiffaith 

Greenmeadow – Dôl-werdd 

Griffithstown – Griffithstown 

Henllys – Henllys 

Hollybush – Llwyncelyn 

Llanfrechfa – Llanfrechfa 

Llantarnam – Llantarnam 

Llanyravon – Llanyrafon 

Lower Race – Ras Isaf 

New Inn – Y Dafarn Newydd 

Northville – Pentre Uchaf 

Oakfield – Caederw 

Old Cwmbrân – Hen Gwmbrân 

Old Furnace – Hen Ffwrnes 

Pant-teg – Pant-teg 

Pantygaseg – Pantygaseg 

Pen-y-garn – Pen-y-garn 

Penyrheol – Penyrheol 

Pont-hir – Pont-hir 

Pontnewydd – Pontnewydd 

Pontnewynydd – Pontnewynydd 

Pont-rhyd-yr-ynn – Pont-rhyd-yr-ynn 

Pont-y-moel – Pont-y-moel 

Pontypool – Pont-y-pŵl 

Riverside – Glanyrafon 

Sebastopol – Sebastopol 

Snatchwood – Coed-llwyd 

Southville – Pentre Isaf 

Springvale – Dolffynnon 

St Cadocs – Sant Cadog 

St Dials – Sant Derfel 

Tal-y-waun – Tal-y-waun 

Thornhill – Bryneithin 

Tranch – Y Transh 

Trefethin – Trefddyn 

Two Locks – Dwy-loc 

Tŷ-canol – Tŷ-canol 

Tŷ-coch – Tŷ-coch 

Upper Cwmbrân – Cwmbrân Uchaf 

Upper Race – Ras Uchaf 

Varteg – Varteg 

Waunfelin – Waunfelin