Mae'r gantores a'r ddarlledwraig Cerys Matthews wedi rhoi teyrnged i'w theulu wrth iddi dderbyn OBE, gan ddweud ei bod yn ddiolchgar am y rhyddid sydd ganddi fel menyw heddiw.

Cafodd y gantores, sy'n wreiddiol o Gaerdydd, ei hanrhydeddu fel Officer of the Order of the British Empire am ei chyfraniad i gerddoriaeth.

Derbyniodd y fedal gan Dywysog Cymru mewn seremoni yng Nghastell Windsor ddydd Mawrth.

Mae Matthews yn cyflwyno rhaglenni ar BBC Radio 6 Music, ac roedd yn un o sylfaenwyr y band roc Cymreig Catatonia, a ddaeth i amlygrwydd yn y 1990au yn ystod cyfnod y mudiad 'Cool Cymru'.

Wrth siarad ar ôl y seremoni, dywedodd Matthews, 57 oed, ei bod wedi cael sgwrs â'r Tywysog William am y band.

"Mae'n ddiddorol, oherwydd mae e ychydig yn iau na fi, felly doeddwn i ddim yn siŵr a oedd yn gefnogwr ai peidio," meddai. 

"Ond mae'n amlwg ei fod e."

Image

Roedd Matthews yn gwisgo tartan Black Watch yn ystod y seremoni, er cof am ei thaid Oswald, a fu'n ymladd yn yr Ail Ryfel Byd ac a oedd yn rhan o ymgyrch D-Day yn Normandi yn 1944.

Mae'r patrwm tartan yn perthyn i gatrawd Black Watch yn yr Alban.

Dywedodd Matthews fod ei thaid wedi gwasanaethu gyda Chyffinwyr De Cymru ar D-Day, a bod ei blatŵn wedi dioddef colledion trwm.

Ychwanegodd fod nifer o'r milwyr a oroesodd y glaniadau wedi ymuno â chatrawd Black Watch wedyn i barhau i ymladd yn y rhyfel.

"Roeddwn i'n meddwl ei bod hi'n briodol gwisgo tartan Black Watch er cof amdano, ac am bawb arall a aberthodd eu hunain drosom ni," meddai.

Dywedodd Matthews hefyd nad oedd ei mam-gu Olive wedi cael yr un cyfleoedd i ddilyn ei diddordeb mewn cerddoriaeth, oherwydd y rhwystrau economaidd a chymdeithasol oedd yn wynebu menywod ifanc o'r dosbarth gweithiol ar y pryd.

Ychwanegodd ei bod yn derbyn yr anrhydedd er cof am ei nain a'i thaid, ac fel cydnabyddiaeth o'r cyfleoedd sydd gan fenywod heddiw.

"Cefais fy magu yn yr 80au a'r 90au yn fenyw oedd wrth ei bodd â cherddoriaeth," meddai.

"Rwyf wedi cael y cyfle i lwyddo yn y diwydiant cerddoriaeth, gan rannu cerddoriaeth pobl eraill a chreu fy ngherddoriaeth fy hun.

"Rwy'n derbyn yr anrhydedd hwn er cof amdanyn nhw, ac mewn diolchgarwch am y rhyddid sydd gen i fel menyw yn yr oes sydd ohoni.

"Rwy'n gobeithio y bydd y newid cadarnhaol hwn yn parhau ledled y byd."