Dirwyo dyn am gloddio am aur mewn afon ger Dolgellau
Clywodd llys fod dyn gafodd ddirwy yn yr achos cyfreithiol cyntaf o'i fath wedi dychwelyd dro ar ôl tro i afon yn Eryri i dyrchu am aur mewn afon.
Roedd Brian Wright, 69 oed, o Henley-on-Thames, wedi gwadu'r cyhuddiad ei fod wedi cloddio neu dynnu unrhyw bridd, tywarchen, pridd dail, mwsogl, mawn, graean, slag, tywod neu fwynau o unrhyw fath ar 4 Hydref 2024, yn Afon Wen, ger Dolgellau yn ne Gwynedd.
Ar 16 Rhagfyr y flwyddyn honno, ac yntau heb hawl gyfreithiol i gymryd deunyddiau o unrhyw ddyfroedd, cafodd ei gyhuddo o darfu'n fwriadol ar wely, glan neu ddŵr bas lle gallai fod wyau pysgod neu bysgod yn nofio.
Cafodd ei erlyn gan Gyfoeth Naturiol Cymru, ac fe'i cafwyd yn euog gan y barnwr Gwyn Jones mewn llys yn Llandudno ddydd Llun.
Cafodd Wright ddirwy o £1,900 ac fe fydd yn rhaid iddo hefyd dalu £2,800 mewn costau.
Gwaharddiad gyrru
Dywedodd y barnwr wrtho ei fod wedi ystyried "yn ddifrifol iawn" ei wahardd rhag gyrru, ond nid oedd unrhyw faterion pellach wedi codi ers 2024.
Clywodd y barnwr fod brithyllod brown a brithyllod y môr, eogiaid ac llyswennod yn yr afon.
Clywodd y llys hefyd na fyddai Cyfoeth Naturiol Cymru yn rhoi caniatâd i chwilio am aur.
Dywedodd y Barnwr Jones: "Does dim ots a oedd pysgod neu bysgod yn silio yn yr ardal honno; mae difrod yn cael ei achosi."
Pan gafodd ei holi gan swyddogion, honnodd Wright fod “hidlo am aur ar raddfa gyfyngedig yn rhan o dreftadaeth ddiwylliannol yr ardal.”
Honnodd hefyd nad oedd is-ddeddfau’r Comisiwn Coedwigaeth yn berthnasol i’r rhan honno o’r afon sydd o fewn “gwregys aur Dolgellau.”
Dywedodd Dafydd Roberts, ar ran yr erlyniad, fod Wright wedi cael gwybod “ar nifer fawr o achlysuron” nad oedd hidlo am aur yn cael ei ganiatáu yn Afon Wen nac yn unrhyw afon sy’n cael ei rheoli gan Gyfoeth Naturiol Cymru.
Dywedodd yr erlynydd fod y weithgaredd yn hobi i Wright a’i fod wedi sefydlu Ymddiriedolaeth yr Afonydd Aur.
Dywedodd: “Y gwir fater yw’r difrod y mae’r math hwn o weithgaredd yn ei achosi i’r afon. Gall fod yn sylweddol iawn o ran yr ecosystem fregus.”
Clywodd y llys fod Wright wedi honni nad oedd is-ddeddfau yn berthnasol iddo gan ei fod yn “tresmasu” yn yr afon.
Roedd wedi dod o hyd i ronynnau aur.
Dywedodd ei gyfreithiwr Chris Dawson nad oedd yr is-ddeddfau yn berthnasol i wely’r afon ac y dylid gwrthod y cyhuddiad.
Hefyd, nid oedd “unrhyw dystiolaeth” bod wyau pysgod neu bysgod wedi cael eu tarfu.
