Mae Archesgob Cymru wedi dweud bod Sul y Cofio “yn fwy dwys” fyth eleni yng nghysgod rhyfeloedd yn Iran, yn Wcrain ac ar draws Affrica.

Mae gwasanaethau coffa yn cael eu cynnal mewn trefi a phentrefi ledled Cymru ddydd Sul i gofio'r rhai a gollodd eu bywydau mewn rhyfeloedd a gwrthdaro ledled y byd.

Wrth nodi’r achlysur, dywedodd y Parchedicaf Cherry Vann fod y “byd wedi gweld cynnydd mewn trais” ers y llynedd.

“Mae ein gweddïau am heddwch, a’n diolch am bawb a fu farw wrth geisio sicrhau heddwch, yn dod o le dyfnach eleni,” meddai.

“Ond rydyn ni hefyd yn clywed yr addewid y gall galar bara am noson, ond bod llawenydd yn dod yn y bore. Felly, rydyn ni’n disgwyl ac yn dyheu ac yn gobeithio am y bore.”

Dywedodd na fydd “rhyfel yn para am byth, a gall gwrthdaro ddod i ben”.

“Nid gwlad sydd heb ei darganfod yw heddwch, ond un rydyn ni wedi bod iddi ac yn gweithio i ddychwelyd iddi,” meddai.

Gwasanaeth cenedlaethol yng Nghaerdydd

Roedd y Prif Weinidog, Rhun ap Iorwerth, ymhlith y rheini a osododd dorchau wrth Gofeb Ryfel Genedlaethol Cymru yng Ngerddi Alexandra, Caerdydd, fel rhan o wasanaeth cenedlaethol Sul y Cofio.

Roedd cynrychiolwyr y Llynges Frenhinol, y Fyddin, yr Awyrlu Brenhinol a'r cadetiaid yn bresennol, ynghyd â chyn-filwyr a'u teuluoedd.

Fe wnaeth y gwasanaeth ddechrau ychydig cyn 11:00, gyda'r Post Olaf yn cael ei ganu am 10:59.

Fe wnaeth ergyd gwn nodi dechrau'r ddwy funud o dawelwch am 11:00, cyn i'r rhai oedd yn bresennol osod torchau wrth y gofeb.

Wrth sôn am y digwyddiad, dywedodd y Prif Weinidog, Rhun ap Iorwerth, fod Sul y Cofio yn gyfle i gymunedau ddod ynghyd i anrhydeddu dewrder ac aberth aelodau'r lluoedd arfog.

Ychwanegodd ei bod hi'n bwysicach nag erioed, mewn cyfnod o ansefydlogrwydd rhyngwladol, i gofio'r rhai a gollodd eu bywydau ac i gefnogi cyn-filwyr a'u teuluoedd.

Gwasanaethau ledled Cymru

Yn Wrecsam, roedd gwasanaeth coffa yn cael ei gynnal wrth y gofeb ryfel ym Modhyfryd, gan ddechrau am 10:55.

Roedd disgwyl i'r gwasanaeth barhau tan tua hanner dydd, gyda nifer o ffyrdd yng nghanol y ddinas yn cael eu cau dros dro er mwyn caniatáu i'r orymdaith fynd heibio.

Ym Mhontypridd, roedd gorymdaith yn cael ei chynnal ym Mharc Coffa Ynysangharad, cyn gwasanaeth wrth y gofeb ryfel.

Roedd gwasanaethau a gorymdeithiau hefyd yn cael eu cynnal yng Nghastell-nedd a Phort Talbot.

Ym Mhort Talbot, roedd yr orymdaith yn gadael y ganolfan drafnidiaeth am 10:25, cyn i'r gwasanaeth ddechrau ym Mharc Coffa Talbot am 10:45.

Yng Nghastell-nedd, roedd gwasanaeth yn Eglwys Dewi Sant am 09:30, cyn i orymdaith gyrraedd gatiau coffa'r Gnoll erbyn 10:50.

Roedd digwyddiadau coffa hefyd yn cael eu cynnal ym Mhontardawe, Ystalyfera a Llansawel.

Yn Abertawe, roedd gwasanaeth arbennig yn cael ei gynnal yn Stadiwm Swansea.com i gofio chwaraewyr clwb pêl-droed Abertawe a gollodd eu bywydau yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Roedd torchau'n cael eu gosod wrth gofeb y clwb, gyda'r gwasanaeth yn dechrau am 10:50.

Fe gafodd mwy na 5,000 o groesau ac arwyddion coffa eu gosod ar dir Castell Caerdydd fel rhan o Faes Coffa Cenedlaethol Cymru.

Mae'r arddangosfa yn rhoi cyfle i aelodau'r cyhoedd gofio anwyliaid ac aelodau'r lluoedd arfog a gollodd eu bywydau.

Bydd y maes coffa ar agor i'r cyhoedd rhwng 10:30 a 17:30 bob dydd tan 17 Tachwedd.

Image

Y Senotaff

Yn Llundain, fe wnaeth y Brenin osod torch wrth y Senotaff i anrhydeddu’r rhai sydd wedi marw mewn gwrthdaro, ar ôl dau funud o dawelwch.

Roedd Charles yn gwisgo lifrai marsial maes, gyda chôt hir lwyd, cap a chleddyf. Fe wnaeth saliwtio wrth gamu’n ôl oddi wrth yr heneb yn Whitehall.

Roedd ei dorch yn debyg iawn i un a gafodd ei chreu ar gyfer y Brenin Siôr VI, gyda 41 o betalau pabi papur wedi’u gosod ar drefniant o ddail du.

Roedd wedi’i haddurno â rhuban a bwa ysgarlad, porffor ac aur, sef lliwiau sidanau rasio ceffylau’r Brenin.

Image

Teithio am ddim

Bydd aelodau'r lluoedd arfog a chyn-filwyr yn gallu teithio am ddim ar drenau Trafnidiaeth Cymru a gwasanaethau bysiau TrawsCymru ddydd Sul, wrth i wasanaethau coffa gael eu cynnal ledled Cymru.

Mae Trafnidiaeth Cymru wedi cyhoeddi y bydd y cynnig ar gael ar ei drenau a gwasanaethau bysiau TrawsCymru ar Sul y Cofio, yn ogystal â Dydd y Cadoediad, sef dydd Mercher 11 Tachwedd.

Bydd angen i'r rhai sy'n manteisio ar y cynnig wisgo gwisg filwrol neu gyflwyno prawf eu bod yn gwasanaethu, neu wedi gwasanaethu, yn y lluoedd arfog.