Mae Arlywydd Israel wedi gofyn i arweinydd y brif wrthblaid Gadi Eisenkot geisio ffurfio llywodraeth nesaf Israel, ar ôl yr etholiadau ddiwedd mis Hydref. 

Mae hyn yn ergyd i’r prif weinidog presennol, Benjamin Netanyahu, sydd wedi arwain y wlad am fwy o amser nag unrhyw un arall.

Bydd gan Gadi Eisenkot hyd at chwe wythnos i geisio ffurfio clymblaid i gymryd lle Netanyahu. 

Mae Eisenkot yn gyn-bennaeth y fyddin. Fe arweiniodd blaid ganol Yashar yn yr etholiad ar 27 Hydref.

Dywedodd Eisenkot ddydd Gwener ei fod am ffurfio llywodraeth cyn gynted â phosib. Disgrifiodd y sefyllfa fel argyfwng cenedlaethol.

“Mae’n sefyllfa beryglus pan fo'r prif weinidog dros dro, sydd mewn lleiafrif ac wedi colli ymddiriedaeth y bobl i’r fath raddau, yn parhau i reoli’r system ddiogelwch a’r awdurdodau gorfodi’r gyfraith,” ysgrifennodd ar X.

“Rhaid peidio â gadael i hyn barhau am hyd yn oed un diwrnod arall.”

Clymbleidio

Bydd yr Arlywydd Isaac Herzog yn rhoi’r dasg i Gadi Eisenkot yn swyddogol ddydd Sul, yn ôl datganiad gan ei swyddfa. 

Daw’r penderfyniad ar ôl dau ddiwrnod o drafodaethau gyda’r holl bleidiau gafodd eu hethol i senedd Israel, y Knesset.

Cafodd Eisenkot gefnogaeth 67 o aelodau’r senedd newydd. Roedd y rhain yn cynnwys 19 o aelodau’r ddwy blaid Arabaidd.

Dim ond 46 o aelodau wnaeth gefnogi Netanyahu. Fe wrthododd United Torah Judaism, plaid sydd fel arfer yn ei gefnogi, ei enwebu.

Nid yw penderfyniad Herzog yn golygu bod Netanyahu yn colli grym ar unwaith. Er bod mwyafrif o aelodau’r senedd wedi cefnogi Eisenkot, nid yw wedi cytuno ar glymblaid eto.

Mae Eisenkot wedi dweud ei fod eisiau ffurfio “llywodraeth argyfwng genedlaethol”. Yn y cyfamser, ei fwriad yw sefydlu llywodraeth leiafrifol cyn gynted â phosib.

Ond mae Eisenkot yn wynebu rhwystrau gwleidyddol a rhaniadau ymhlith yr wrthblaid.

Byddai’n cynnwys pedair plaid Iddewig yr wrthblaid, sydd â chyfanswm o 48 o seddi. Y rhain yw Yashar; Together, dan arweiniad y cyn-brif weinidogion Naftali Bennett a Yair Lapid; Yisrael Beiteinu, plaid Avigdor Liberman; a’r Democratiaid asgell chwith, dan arweiniad Yair Golan.

Mae Eisenkot wedi gosod pedwar amod ar gyfer ymuno â’r llywodraeth. Rhaid cydnabod Israel fel gwladwriaeth Iddewig, ddemocrataidd a rhyddfrydol sy’n credu mewn cydraddoldeb. Rhaid hefyd ymrwymo i werthoedd ei Datganiad Annibyniaeth.

Yr amodau eraill yw cefnogi gwasanaeth i bawb, boed yn filwrol, yn genedlaethol neu’n sifil, a chydnabod Hamas fel mudiad terfysgol.

Fe allai’r amod olaf atal y pleidiau Arabaidd rhag bod yn rhan o’r Cabinet. Ond fe allen nhw gefnogi’r llywodraeth o’r tu allan, gan ei helpu i aros mewn grym.

Y prif rwystr i Eisenkot yw Avigdor Liberman. Mae arweinydd Yisrael Beiteinu wedi bod yn weinidog amddiffyn, tramor a chyllid ar wahanol adegau. Mae wedi gwrthod cefnogi unrhyw lywodraeth sy’n dibynnu ar y pleidiau Arabaidd.

Mae’n dadlau na fyddai llywodraeth leiafrifol yn para’n hir. Yn ei farn ef, byddai’n cryfhau Netanyahu yn y pen draw.

“Fe fydd Netanyahu yn dod yn ôl gyda 70 o seddi am bedair blynedd arall, gan arwain at ddinistr llwyr,” ysgrifennodd Liberman ar X ddydd Gwener.