Mae Bardd Plant Cymru, Sion Tomos Owen, wedi beirniadu Cyngor Rhondda Cynon Taf, gan honni nad ydyn nhw’n buddsoddi digon mewn digwyddiadau a gweithgareddau Cymraeg yn y sir.

Dywedodd Sion Tomos Owen wrth Newyddion S4C ei fod o’r farn bod y cyngor yn “dewis peidio” ag ariannu gwyliau cerddorol gan gyfeirio at “Parti Ponty” ym Mhontypridd yn benodol sydd ddim yn cael ei gynnal eleni, gan ddisgrifio’r sefyllfa fel un “bonkers a siomedig.”

Mae’r cyngor wedi ymateb drwy ddweud eu bod nhw “wedi ymrwymo’n llwyr i hyrwyddo’r Gymraeg.”

Daw sylwadau Sion Tomos Owen wrth i Ŵyl Mabon, gŵyl gerddoriaeth Gymraeg rhad ac am ddim, gael ei chynnal yn nhafarn y Lion yn Nhreorci, ddydd Sadwrn.

Fe fydd Sion Tomos Owen yn cynnal gweithdy yn ei rôl fel Bardd Plant Cymru, yn ogystal â lansio llyfr ei ffrind, Nerys Bowen, sy’n cael ei ryddhau wedi iddi farw y llynedd.

Mae’n beirniadu’r cyngor wedi iddyn nhw ddweud eu bod nhw’n bwriadu rhoi “mwy o fuddsoddiad yn y Gymraeg ar ôl yr Eisteddfod.”

“Mae'n rybish. Ma nhw'n cymryd y clod am yr Eisteddfod yn dod a ddim yn buddsoddi mewn unrhyw beth arall fel maen nhw wastad di neud.

“Fi'm yn gwbod beth yw e. Pethe Cymraeg, dy’n nhw ddim eisiau rhoi arian i fe.

“Mae na ddigon o arian i roi parêd i'r Lluoedd Arfog yn Parti Ponty, ma digon o arian i dod a’r 90s Reunion Party i Pontypridd, ond does dim arian i gael bandiau Cymraeg i Bontypridd.”

“Dyw e ddim yn rywbeth maen nhw methu neud. Ma nhw’n dewis peidio neud e.”

Fe wnaeth hefyd dynnu sylw at lwyddiant Eisteddfod Genedlaethol Rhondda Cynon Taf ym Mhontypridd yn 2024, a oedd yn un o’r rhai mwyaf llwyddiannus o ran nifer yr ymwelwyr.

“Ma nhw dal ddim yn defnyddio hwnna fel enghraifft i ddangos bod angen mwy (o ddigwyddiadau Cymraeg) yn Rhondda Cynon Taf sydd yn bonkers ac yn siomedig,” meddai.

Mewn ymateb i sylwadau'r bardd plant, dywedodd y cyngor eu bod nhw’n cynnig “ystod eang o raglenni Cymraeg” ar draws eu theatrau a’u hatyniadau diwylliannol.

Dywedodd llefarydd hefyd fod y cyngor yn cyflogi swyddog strategaeth penodol fel rhan o waddol Eisteddfod 2024, er mwyn cefnogi’r gwaith o ddarparu gweithgareddau Cymraeg gan gymunedau lleol.

“Dros nifer o flynyddoedd rydym wedi cyfrannu adnoddau, gan gynnwys cyllid uniongyrchol, tuag at amrywiaeth o ddigwyddiadau sy’n cael eu trefnu gan ein partneriaid, gan gynnwys Parti Ponty a Parti Pwll Ponty.

“Yn ogystal, yn ddiweddar fe wnaethom gynnig pecyn cyllid tair blynedd i fudiad Cymraeg yn y trydydd sector i gefnogi ei raglen o ddigwyddiadau ei hun.

“Rydym wedi ymrwymo’n llwyr i hyrwyddo’r Gymraeg. Mae hyn yn cynnwys gweithio gyda phartneriaid i ddenu digwyddiad Cymraeg mawr i’r Fwrdeistref Sirol yn y dyfodol agos, gyda’r nod o adeiladu ymhellach ar waddol ac effaith barhaus a pharhaol yr Eisteddfod Genedlaethol yn 2024.”

Image

Gŵyl Mabon

Cafodd Gŵyl Mabon ei chynnal am y tro cyntaf yn 2024 yn dilyn lansiad Eisteddfod Genedlaethol Rhondda Cynon Taf yn nhafarn y Lion.

Eleni fydd y drydedd tro i’r ŵyl gael ei chynnal, gyda bandiau gan gynnwys Bwncath, Dadleoli ac Yws Gwynedd yn rhan o’r arlwy.

Mae Kelly Hanney yn un o drefnwyr yr ŵyl.

Dywedodd hi fod yr ŵyl wedi’i sefydlu oherwydd bod pobl y Rhondda yn aml yn gorfod teithio allan o’u hardal er mwyn mynd i ddigwyddiadau neu wyliau Cymraeg.

“Dyna oedd y bwriad rili yw cael gŵyl leol fel bod pobl sy'n siarad Cymraeg yn yr ardal ddim wastad gorfod mynd mas o'u hardal i mwynhau rhywbeth trwy gyfrwng y Gymraeg,” meddai.

Image

Fel rhan o’r ŵyl eleni, fe fydd dathliad i nodi 75 mlynedd ers agor yr ysgol Gymraeg gyntaf yn y sir, sef  Ysgol Gynradd Gymraeg Ynyswen.

Yn fuan wedyn, agorwyd Ysgol Llwyncelyn, ac fe fydd disgyblion y ddwy ysgol yn canu yn ystod yr ŵyl.

Dywedodd Ms Hanney fod yr ŵyl wedi dod â phobl at ei gilydd oedd â’r un awydd i weithio dros y Gymraeg yn yr ardal, ac i roi cyfleoedd i bobl ddefnyddio’r iaith y tu allan i oriau ysgol.

“Roedd hynny’n rhywbeth oedd ar goll i bobl fel fi, achos dwi’n dod o deulu di-Gymraeg,” meddai.

“Es i i ysgol Gymraeg, ond wedyn pan oeddwn i’n mynd adref doedd dim llawer o lefydd i ddefnyddio’r Gymraeg ar ôl tri o’r gloch y prynhawn.

“Felly o hynny daeth sefydlu côr, sefydlu’r Eisteddfod y Rhondda, ac wedyn Gŵyl Mabon, sy’n trio rhoi cyfleoedd i bobl fyw drwy’r Gymraeg, yn hytrach na bod yr iaith jyst yn rhywbeth i’w wneud rhwng naw a thri o’r gloch bob dydd.”