Mae angen “buddsoddiad brys” i sicrhau fod sefydliadau iechyd yn gallu gwrthsefyll gwres eithafol, yn ôl cynrychiolwyr nyrsys yng Nghymru, wedi i staff ddweud wrth arolwg newydd fod cleifion bregus wedi marw yn sgil tywydd crasboeth yr haf.

Fe gyhoeddodd y Coleg Nyrsio Brenhinol (RCN) ganlyniadau arolwg o bron i 2,500 o staff nyrsio yng Nghymru a Lloegr ddydd Gwener, gyda 74% o’r rheiny’n dweud nad ydyn nhw’n credu fod eu llywodraeth yn gwneud digon i warchod gwasanaethau iechyd rhag effaith newid hinsawdd.

Haf 2026 oedd y poethaf yn hanes Cymru, gyda'r record am y tymheredd uchaf ar record hefyd yn cael ei dorri.

Mae’r dystiolaeth gan nyrsys y Gwasanaeth Iechyd ar ddwy ochr Clawdd Offa yn amlinellu’r heriau sy’n dod â hynny - yn enwedig yr effaith ar gleifion bregus sy’n cael trafferth anadlu neu sydd â chyflyrau ar y galon.

Dywedodd un nyrs o Gymru wrth yr arolwg: “Roedd gennyn ni ddau glaf bregus a gwnaeth y gwres eithafol effeithio’n uniongyrchol ar eu marwolaeth. Nid dyna’r unig reswm - [ond] os ydych chi’n profi methiant anadlu, mae’r gwres yn ddedfryd angau.”

Fe gododd nyrsys o Loegr bryderon tebyg, gydag un yn dweud fod y tymheredd dros 44°C ar ward plant yn Sir Efrog - ac un arall yn ne-orllewin Lloegr yn dweud i gynrhon dyfu yng nghlwyfau un o’i chleifion yn sgil y gwres.

'Heb yr offer cywir'

Dywedodd Nicola Williams, Cyfarwyddwr Gweithredol y Coleg Nyrsio Brenhinol yng Nghymru, fod y dystiolaeth yn “peri pryder sylweddol ac yn taflu goleuni ar yr effaith cynyddol mae gwres eithafol yn ei gael ar gleifion, staff a gwasanaethau gofal iechyd.”

“Mae staff nyrsio wedi dweud wrthyn ni am gleifion sy’n agored i niwed yn dirywio mewn amgylcheddau peryglus o boeth, gan gynnwys cleifion bregus y cafodd eu marwolaethau eu heffeithio’n uniongyrchol gan dymheredd eithafol,” meddai mewn datganiad wrth Newyddion S4C.

Image

Ychwanegodd bod newid hinsawdd bellach yn “realiti” ond fod “gormod o leoliadau iechyd a gofal yn parhau i fod heb yr offer cywir i ymdopi â chyfnodau hir o wres eithafol.”

“Mae angen buddsoddiad brys mewn mesurau sy’n gwneud amgylcheddau iechyd a gofal yn wydn i dymheredd cynyddol, gan gynnwys systemau oeri effeithiol, dyluniad adeiladau gwell a chynlluniau addasu gwres clir,” meddai.

“Gyda digwyddiadau tywydd eithafol yn dod yn amlach, rhaid i Lywodraeth Cymru ac arweinwyr iechyd weithredu nawr i sicrhau bod gwasanaethau yng Nghymru wedi’u paratoi ar gyfer yr hafau sydd i ddod.

“Mae diogelwch cleifion a lles staff nyrsio yn dibynnu ar hyn.”

Mae astudiaeth o'r don wres a darodd Ewrop ddechrau'r haf yn awgrymu fod tua 2,700 o bobl yn fwy na’r arfer wedi marw yng Nghymru a Lloegr ym mis Mai a Mehefin.

Cymryd pryderon 'o ddifrif'

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru eu bod “yn cydnabod yr heriau y gall cyfnodau o wres eithafol eu creu i gleifion a’r staff sy’n gofalu amdanynt, ac rydym yn ddiolchgar i’r rheini a weithiodd yn ddiflino i gynnal gofal diogel o ansawdd uchel yr haf hwn.”

Ychwanegodd: “Mae diogelwch cleifion yn parhau i fod yn flaenoriaeth. Rydym yn cymryd y pryderon a godir gan staff y Gwasanaeth Iechyd o ddifrif, ac fe weithion ni’n agos gyda byrddau iechyd drwy gydol cyfnod y tywydd poeth i fonitro pwysau, cefnogi ymatebion lleol a sicrhau bod trefniadau priodol ar waith i ddiogelu cleifion a staff.
 
“Wrth i wres eithafol ddod yn fwy cyffredin o ganlyniad i’r newid yn yr hinsawdd, rydym wedi ymrwymo i gryfhau gwydnwch Cymru i’r effeithiau hyn.
 
“Rydym yn buddsoddi mwy na £500 miliwn eleni i foderneiddio a gwella ystad y Gwasanaeth Iechyd, gan gynnwys gwella ei gwydnwch i heriau sy’n gysylltiedig â’r tywydd.

“Rydym yn parhau i weithio’n agos gyda’r Gwasanaeth Iechyd i fyfyrio ar brofiadau’r haf hwn, cofnodi’r gwersi a ddysgwyd a nodi unrhyw gamau pellach sydd eu hangen i gefnogi gofal diogel, effeithiol ac urddasol.”

Prif lun: PA/Y Coleg Nyrsio Brenhinol