Mae sefyllfa ariannol Eglwys Gadeiriol Tyddewi yn fregus, a’i dyfodol fel canolfan addoli o bwys hanesyddol mewn peryg. 

Dyna gasgliad adroddiad newydd yn dilyn archwiliad o bob elfen o’r sefydliad a’i waith dan law yr Esgob, Y Gwir Barchedig Dorrien Davies.

Yn ôl casgliadau'r ddogfen, fe allai'r Eglwys fynd i'r wal yn ariannol a methdalu o fewn dwy flynedd os na fydd yna gynllun ariannol gwell yn ei le. 

Mae'n dyfynnu un llygad dyst sydd yn dweud bod yna "ddiwylliant di-hid - drifftio, araf" mewn cysylltiad â materion ariannol. 

Yn ôl yr Esgob, mae angen "gweithredu ar frys" er mwyn mynd i'r afael â'r "heriau" hyn os yw’r sefydliad yn mynd i barhau â’i rôl. 

Nid yw’r sefyllfa ariannol bresennol yn gynaladwy, meddai.

Roedd yr Esgob wedi penderfynu cyflawni yr archwiliad gan ddweud gan mai’r tro diwethaf i hyn ddigwydd oedd 15 mlynedd yn ôl.

Ei bwrpas, meddai, yw i "gyfeirio ac i annog gweinyddiaeth ac i sicrhau ymateb ymarferol, cywir i anghenion mawr yr Eglwys". 

Gor-wario

Yn y ddogfen, mae'n dweud bod yna or-wario wedi digwydd ers sawl blwyddyn gan olygu bod dim llawer o arian wrth gefn. 

Mae'n dweud y byddai'r Eglwys mewn sefyllfa anodd os y byddai yna gostau annisgwyl.

"Mae diffygion anghyfyngedig wedi parhau ers saith mlynedd, gan erydu cronfeydd wrth gefn i lefel beryglus o isel a gadael y Gadeirlan yn agored i unrhyw gostau annisgwyl," meddai. 

Mae'n dweud hefyd bod y bwriad i dynnu yn ôl cefnogaeth esgobaethol o £98,000 y flwyddyn erbyn diwedd 2026 yn bryderus. 

Tra'n cydnabod bod yna gam positif wedi ei wneud wrth benodi Rheolwr Datblygu, does "dim tystiolaeth" meddai bod yna fwy o gyllid wedi ei sicrhau. 

Mae yna angen am "strategaeth i godi arian" meddai'r adroddiad. 

Ymysg yr argymhellion yn yr adroddiad, mae'r awduron yn galw am gomisiynu adolygiad ariannol annibynnol, datblygu strategaeth ariannol pum mlynedd erbyn Ebrill 2026, a chryfhau adrodd ariannol a gwneud penderfyniadau.

Dywedodd yr awduron bod hefyd angen gwella'r ymdriniaeth o arian parod a rheolaethau ariannol o fewn yr eglwys.

Mae'r adroddiad hefyd yn nodi bod yna amryw o sialensiau eraill, gan gynnwys arweinyddiaeth a materion yn gysylltiedig ag yswirio eitemau gwerthfawr yn llyfrgell y gadeirlan. 

Llun: Google Maps