Mae arwerthwr wedi disgrifio casgliad o eitemau, sydd wedi eu hachub o rai o longddrylliadau mwyaf adnabyddus Cymru, fel cipolwg ar “hanes tywyll morwrol” Ynys Môn. 

Fe fydd dros 180 o wrthrychau morwrol yn mynd ar werth yn arwerthiant cwmni Rogers Jones yn Sir y Fflint ar ddydd Mawrth, 20 Ionawr.

Mae'r casgliad yn cynnwys eitemau fel pinaclau, cwmpawdau a chlychau – a rheiny wedi eu hachub o longddrylliadau adnabyddus fel llongau'r HMS Conway, y Royal Charter a'r HMS Mary. 

Yn wyneb adnabyddus i wylwyr rhaglenni fel Bargain Hunt ac Antiques Road Show, mae Ben Rogers Jones yn arwerthwr profiadol a gafodd ei fagu ym Môn. 

Mae’n dweud fod casgliad o’r math yma yn “brin nid jyst i ni ond dros y byd."

Image

Mae pobl o bell ac agos wedi mynegi diddordeb yn yr eitemau, gydag unigolion yn America yn gobeithio am lwyddiant yn ystod yr arwerthiant ddydd Mawrth. 

Daw’r casgliad o gasgliad preifat ar arfordir Ynys Môn ac mae disgwyl iddo fod yn werth dros £20,000. 

“Mae’n rili prin i gael casgliad enfawr fel hwn, mae jyst yn masif,” meddai Ben. 

“Lle'r oedd o yn y tŷ dwi ddim yn gwybod – mae jyst yn anhygoel, maint y casgliad. Mae ‘na range diddorol ac eclectig. 

“Ond jyst y maint – ti jyst ddim yn credu, i gadw’r casgliad yn y tŷ – waw.”

Image

Hanes 'trist a diddorol'

Fel “boi Sir Fôn,” dywedodd Ben ei fod yn teimlo “cysylltiad” gyda'r hanes y tu ôl i’r casgliad. 

“Dwi 'di tyfu fyny yn Sir Fôn, dwi’n cofio ffotograff… o HMS Conway yn restio ar y traeth yn Bangor yn tŷ gyda ni so mae hwn yn ddiddorol i fi,” esboniodd. 

Dywedodd fod ‘na gysylltiadau hanesyddol lleol pwysig ynghlwm â’r casgliad, yn ogystal â diddordeb cyffredinol ehangach. 

“Er enghraifft, lot 55, mae ‘na canon o His Majesty’s Yacht Mary sydd wedi suddo yn 1690. 

“Roedd yn gwch hwylio brenhinol y Llynges Frenhinol o’r ail ganrif ar bymtheg felly mae hwnna’n rili diddorol a mae lot o ddiddordeb yn hwn cyn y sale. 

Image

“Mae ‘na lot o ddiddordeb o bethau y Royal Charter. Odd y Royal Charter yn gwch enwog a suddodd yn 1859. 

“Roedd yn rili drist, roedd ‘na dim ond tua 40 o bobl wedi eu hachub o ryw 400 o bobl. 

“Yn enwog, roedd 'na cargo enfawr o aur sydd wedi mynd o dan y môr. Mae pobl yn dweud os roedd yr aur yn dod i’r farchnad rŵan, maen nhw’n dweud bod y gwerth rhywbeth fel £170 miliwn. 

“Mae hwnna o dan y môr yn Sir Fôn!

“Hefyd mae ‘na gwch enwog HMS Conway, mae hwn yn llong ysgol aeth i’r lan ar Y Fenai yn 1953 so mae lot o bobl yn Sir Fôn yn cofio hwnna ac yn cofio’r llong jyst yn ymlacio ar lan y môr ochrau Bangor ar Y Fenai.

“Mae ‘na 15 o lot gan longddrylliadau,” ychwanegodd. “Mae’n adrodd hanes tywyll morwrol Sir Fôn.”

Lluniau: Rogers Jones